فصل [ 26 ] : سرآغازهايى از فتحنامهها
ابو القاسم اسكافى در فتحنامهاى كه نگاشته و در آن از خراج نيز ياد كرده چنين آورده است : ستايش خدايى را كه منّتى پيشين دارد و وعدهاى راستين كه فرجام نيك را از آن دوستان خويش گرداند و فرجام بد را از آن دشمنان خود كند ، همو كه در مدت زندگى اين سراى آنان را مهلت داده و بر توشه و توانشان افزوده است تا گمان كنند كه دژهايشان آنان را در برابر كسانى كه بديشان بدگمانند حفاظت خواهد كرد . « 1 » در اين ميان اينكه خداوند كيفر ايشان را به مهلتى ديگر افكند جز از آن روى نيست كه مىخواهد نابودشان كند و اينكه دستشان گشود جز از آن روى نيست كه مىخواهد حجت را بر آنان تمام كند كه سزاوار كيفرند . سپس خداوند چون زبردستى زورمند گريبان آنان خواهد گرفت « 2 » ، و چونان سيطرهمند پيروز از ايشان انتقام خواهد ستاند ، آنسان كه فرموده است :
فَأَمْلَيْتُ لِلْكافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ
. « 3 » هم فرموده است :
وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَها وَ هِيَ ظالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُها وَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ
« 4 » .
هم او راست : ستايش خداوندى را كه دربارهء كسانى كه مكر كنند چنين تقدير فرمود كه آنان را به مكر بد خويش گرفتار سازد و دربارهء كسانى كه نيرنگ ورزند چنين تقدير كرد كه كيفر زشتكارىهايشان را بديشان بچشاند « 5 » .
همو آورده است : ستايش خدايى را كه فرجام نيك را از آن پرهيزكاران قرار داد « 6 » و فرجام بد را دامنگير ستمكاران كرد . « 7 »
هم او راست : ستايش خداوند پروردگار جهانيان را ، كه اين شعار مؤمنان و هدف فرجامينى است كه براى سپاسگزاران تقدير شده است . « 8 » آيا گشودن باب سخن را با اين خبر
هامش
( 1 ) . اشاره به آيهء 2 سورهء حشر :ظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ- ت .
( 2 ) . اشاره به آيهء 42 سورهء قمر :فَأَخَذْناهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ- ت .
( 3 ) . حج / 44 : پس كافران را مهلت دادم . سپس گريبان آنها را گرفتم . بنگر عذاب من چگونه بود ؟
( 4 ) . حج / 48 : و چه بسا شهرى كه مهلتش دادم ، در حالى كه ستمكار بود . سپس گريبان آن را گرفتم و فرجام به سوى من است .
( 5 ) . اشاره به آيهء 9 سورهء طلاق :فَذاقَتْ وَبالَ أَمْرِها- ت .
( 6 ) . اشاره به آيهء 128 سورهء اعراف :وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ- م .
( 7 ) . اشاره به آيهء 6 سورهء فتح :عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ- م .
( 8 ) . اشاره به آيههاى 9 و 10 از سورهء يونس :إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ. . . وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ- ت .