فصل [ 15 ] : در معيارين كردن ترازوها و پيمانهها و جلوگيرى از كمفروشى
ابو اسحاق گفته است « 1 » : او را بدان فرمان داد كه از متوليان امور حسبه بخواهد وضع مردم را در كار و حرفه و تجارت و پيشه ، و در بازار و دادوستدهايشان بررسند و ترازوها و پيمانهها را معيار گذارند و اندازهء عادلانه و كامل آنها را پاس بدارند و اگر از كژدستى و حيله و نيرنگ كسى در اين زمينه آگاهى يافتند كيفرى سخت و گران به او رسانند و او را به مجازاتى دردناك و آزارنده گزين سازند و البته در اين كار در مرزى بايستند كه آن را كيفرى مناسب مىبينند و در تأديب بسنده مىدانند . خداوند فرموده است :
وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ * الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ
« 2 » .
فصل [ 16 ] : دربارهء ارث
ابو اسحاق در پيمانى به متولى درگذشتگان آورده است « 3 » : وضع هركس كه خبر مرگش به تو رسيده و گزارش درگذشت وى را به تو دادهاند بررس ؛ اگر او را يكه يافتى يا ديدى كه هيچكس ندارد ، بايد ارث او را به روايى از آن خود كنى يا به زورگويى در اختيار گيرى . امّا اگر دانستى كه خويشاوندى شناخته شده يا نزديكى آشنا در مال او حقى دارد ، خواه حاضر باشد يا در جايى ديگر و دور باشد يا نزديك ، آن سهم را به وى مىرسانى و در اين كار از حق هيچ كس فرونمىكاهى و آنچه را پس از اين تقسيم بماند ، بىآنكه در اين كار به ناپاكى دست بيالايى يا چيزى به ناروا درربايى ، در اختيار مىآورى . خداوند فرموده است :
وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ
« 4 » .
فصل [ 17 ] : از ميان بردن آيينهاى ستمگرانه و سنتهاى بد
او را فرمود تا آن روشهاى ستمگرانه و رفتارهاى زورگويانهاى را كه پيشتر كارگزاران بد بنياد نهادهاند و آن آيينهاى نادرست را كه برساختهاند و آن رفتارهاى ستمآميز را كه
هامش
( 1 ) . متن بخشى از پيمان پيشگفته است . بنگريد به : المختار من رسائل الصابى ، ص 114 - ت .
( 2 ) . مطففين / 1 - 3 : واى بر كمفروشان ، كه چون از مردم پيمانه ستانند تمام ستانند و چون براى آنان پيمانه يا وزن كنند به ايشان كم دهند .
( 3 ) . متن را بنگريد در : المختار من رسائل الصابى ، ص 181 - 210 - ت .
( 4 ) . انفال / 75 : و خويشاوندان نسبت به يكديگر در كتاب خدا سزاوارترند .