استاد هلال ناجى نيز در مقدمهء الانيس فى غرر التنجيس « 1 » شمار اين آثار را به صد و نه اثر رسانده و دكتر جادر در پژوهشى با عنوان ، الثعالبى ناقدا و اديبا از صد و شش اثر ياد كرده و از اين تعداد نود و پنج مورد را براى او ثابت دانسته است . « 2 » اين در حالى است كه او در پژوهش ديگر خود با نام « دراسة توثيقية » از صد و شصت كتاب در سياهه خود ياد كرده و از اين تعداد صد و هشت اثر را ثابت دانسته است . از اينها كه بگذريم ، آثارى است كه يا منسوب به ديگران است ، يا از كتابهاى خود اوست امّا بيش از يك نام دارد . از همين رو ما به تكرار آنچه در اينباره نوشته شده است نيازى نمىبينيم و تنها بسنده مىدانيم كه برپايهء تازهترين فهرستهايى كه از آثار ثعالبى به دست داده شده سياههاى از آثار او را در دو بخش شامل آثار چاپ شده ، آثار خطى و آثار مفقود فراروى نهيم « 3 » :
أ - آثار چاپ شده
- اجناس التجنيس ؛ المتشابه ؛ التجنيس : اين اثر به تحقيق ابراهيم سامرائى در مجلهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه بغداد ( شمارهء 10 ، سال 1967 م . ) با نام المتشابه چاپ شده است .
- احسن ما سمعت : احسن ما سمع ؛ اللآلى و الدرر : اين اثر در سال 1324 ق . در مصر ، با نام چاپ محمّد صادق عنبر ، در چاپخانهء الجمهور و همچنين با ترجمه ريشر در لايپزيك به سال 1916 م . منتشر شده است .
- الاعجاز و الايجاز ، الايجاز و الاعجاز ؛ الاعجاز فى الايجاز ؛ غرر البلاغة و طرف البراعة ؛ احاسن كلام النبى و الصحابة ؛ مختصر الايجاز و الاعجاز : اين اثر در سال 1301 ق . در قسطنطنيه با عنوان الاعجاز فى الايجاز در ضمن مجموعهاى با نام خمس رسائل چاپ شده است . اسكندر آصاف نيز به سال 1897 م . همين اثر را به چاپ رسانده و اين اثر در بيروت در دار صعب و نيز در دار البيان به صورت افست چاپ شده است .
هامش
( 1 ) . الانيس فى غرر التجنيس ، مقدمه ، ص 385 و 394 ؛ مجلهء المجمع العلمى العراقى ، ج 1 ، دوره 32 ، ص 2 - ت .
( 2 ) . الثعالبى ناقدا و اديبا ، ص 43 .
( 3 ) . بنگريد به : سامرائى ، قاسم ، « ملاحظات عن سيرة الثعالبى » ، ترجمه ابتسام مرهون ، مجله المناهل ، شماره 18 ، سال 1980 م ؛ سياههء محمود جادر در مقاله « دراسة توثيقيه لمؤلفات الثعالبى » ، مجله معهد البحوث و الدراسات العربيه ، شماره 12 ، 1403 ق . / 1983 . ؛ سياههء هلال ناجى در مقدمه بر التوفيق للتلفيق كه مشتركا با زهير زاهد تحقيق شد و در المجمع العلمى العراقى به سال 1985 م . منتشر گرديده است - ت .