آنگاه خطبه خود را پىگرفت ، گويى كه نوشتهاى از رو مىخواند . « 1 »
در خطبهاى از عبد اللّه بن على « 2 » است كه چون مروان بن محمّد كشته شد گفت :
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ * جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ
« 3 » . بارى ، خاندان مروان شما را به دام ظلمت فرومىبردند ، به لغزشگاهها مىكشاندند و در آنچه خدا و پيامبرش حرام كردهاند پيشمىبردند . فردا عالمان شما نزد خداوند چه خواهند گفت ؟ آيا خواهند گفت : « پروردگارا ، اينان ما را گمراه كردند ، عذابى دوچندانشان از آتش ده » « 4 » تا خداوند در پاسخ آنان بگويد : « هريك را دوچندان است ، امّا خود نمىدانيد » ؟ « 5 »
اينك امير مؤمنان در گامى آغازين باب توبه بر شما گشوده و از لغزشتان درگذشته است .
بايد كه ترس از شما رخت بربندد و كشته شدن كسانى كه پيش از شما بودند شما را اندوه دهد .
فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خاوِيَةً بِما ظَلَمُوا إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ .
« 6 »
در يكى از خطبههاى داوود بن على است : آيا براى خفتهاى زمان آن نرسيده است كه بيدار شود و براى بىخبرى كه يادآور كردد ؟ « نه ، بلكه بر دلهايشان آنچه به چنگ آوردهاند زنگار افكنده است » « 7 » و فروگذاريتان هميشگى شده است . « 8 »
هنگامى كه مردم به [ شنيدن خبر مرگ ] منصور پريشان شدند ، صالح بن على « 9 » براى
هامش
( 1 ) . متن اين خطبه را بنگريد در : عيون الاخبار ، ج 2 ، ص 336 ؛ نثر الدر ، ج 3 ، ص 88 . همچنين با تفاوتهايى در : تاريخ الطبرى ، ج 9 ، ص 311 - ت .
( 2 ) . در نسخهء خطى على بن عبد اللّه بوده و اين نام در تحقيق نسخه عربى به عبد اللّه بن على تصحيح شده است .
عبد اللّه بن على از اميران عباسى و عموى منصور است . همو بود كه مروان بن محمّد را در زاب شكست داد و به سوى دمشق تعقيب كرد . او در سال 147 ق . درگذشت . بنگريد به : تاريخ بغداد ، ج 10 ، ص 8 ؛ تاريخ الطبرى ، ج 7 ، ص 432 - ت .
( 3 ) . ابراهيم / 28 و 29 : آيا به كسانى كه شكر نعمت خدا را به كفر تبديل كردند و قوم خود را به سراى هلاكت درآوردند ننگريستى ؟ جهنم است ، در آن وارد مىشوند و چه بد قرارگاهى است .
( 4 ) . اقتباس از آيهء 38 سورهء اعراف :رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ- م .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 38 سورهء اعراف :لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ- م .
( 6 ) . نمل / 52 : و اين هم خانههاى خالى آنهاست به سزاى بيدادى كه كردهاند . قطعا در اين كيفر براى مردمى كه مىدانند عبرتى خواهد بود .
( 7 ) . اقتباس از آيهء 14 سورهء مطففين :كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ .( 8 ) . بنگريد به : العقد الفريد ، ج 4 ، ص 100 - ت .
( 9 ) . نام كامل او صالح بن على بن عبد اللّه هاشمى است . او عموى سفاح و منصور و مردى دلير و دورانديش بود .
در سال 133 ق . زمامدار مصر شد و در سال 151 ق . در قنسرين درگذشت .