فصل [ 2 ] : نيرنگ زنان
يكى از پيشينيان گفته است : نيرنگ زنان از نيرنگ شيطان نيز بزرگتر است ؛ زيرا خداوند مىفرمايد :
إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً
« 1 » و از سويى ديگر نيز مىفرمايد :
إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ .
« 2 »
يحيى بن على منجم « 3 » در قصيدهاى گفته است :
رب يوم عاشرته فتقضى * بعد حمد عن آخر مذموم
يا لقوم لضعفه و لكيده * مثل كيد النساء منه عظيم « 4 »
فصل [ 3 ] : زنى كه تنها با آيات قرآن سخن مىگفت
يكى از راويان گفته است : روانهء حج شده بودم كه در راه به زنى برخوردم كه بر شتر نشسته بود و اين آيه را مىخواند : من يهد اللّه فلا مضلّ له و من يضلل فلا هادى له « 5 » .
به او گفتم : اى بندهء خدا ، گمان مىكنم ره گم كردهاى ؟
گفت :
فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ وَ كُلًّا آتَيْنا حُكْماً وَ عِلْماً
. « 6 »
از او پرسيدم : از كجايى ؟
هامش
( 1 ) . نساء / 76 : نيرنگ شيطان ضعيف است .
( 2 ) . يوسف / 28 : نيرنگ شما [ زنان ] بس بزرگ است .
( 3 ) . نام كامل او ابو احمد يحيى بن على است . منجم ، اديب و از بزرگان معتزله بوده است . همدم خليفهء عباسى الموفق باللّه و تنى چند از ديگر خليفگان بود و آثارى از خود برجاى نهاد . او به سال 300 ق . درگذشت . بنگريد به :
معجم الادباء ، ج 7 ، ص 287 ؛ تاريخ بغداد ، ج 14 ، ص 230 - ت .
( 4 ) . چه روزها كه با او سپرى كردم كه پس از آغازى ستوده به نكوهيدگى پايان يافت !
سستى و نيرنگش كه به بزرگى نيرگ زنان است ، بر آن قوم چه خواهد آورد !
( 5 ) . محقق متن عربى اثر يادآور شده كه در نسخه مورد استناد او عبارت « من يهده اللّه فلا فضل و من يضل فلا هادى له » آمده كه خود تضمينى از سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در روايت نقل شده در مسند احمد ( ج 15 ، ص 302 ) و سنن ابن ماجه ( ج 1 ، ص 609 ) است . محقق اين عبارت را وانهاده و آيه قرآن را به استناد آنچه در كتاب روضة العقلاء آمده جايگزين آن ساخته است .
به نظر مىرسد اين عبارت همچنين اشاره است به آيههاى 36 و 37 سورهء زمر :وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ * وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُضِلٍّ- م .
( 6 ) . انبياء / 79 : پس آن را به سليمان فهمانديم و به هريك حكمت و دانش عطا كرديم .