- اللطائف و الظرائف ؛ « 1 »
- نثر النظم و حل العقد ؛ « 2 »
- الملوكى . « 3 »
اين امير فرصت آشنايى با ابو عبد اللّه حمدونى وزير خود را براى ثعالبى فراهم آورد و ثعالبى نيز كتاب تحفة الوزراء را به او اهدا كرد ، چونان كه خود گفته است :
بارى ، هنگامى كه با كتاب نامور شده به الملوكى ، مهترمان پادشاه زمان ، يگانه دوران خوارزمشاه را كه خداوند ملك او پايدار بدارد و همهء دنيا را قلمرو سلطنت او كند خدمت گزاردم ، در انديشهام گذشت كه به وزير بزرگ و رايزن سترگ او ابو عبد اللّه حمدونى نيز با اين كتاب كه درباره سياست وزيران است خدمتى كنم ، هرچند مقام او از اين كتاب بىنياز است ؛ چرا كه خود در همان راههاى ستوده گام مىنهد . امّا با اين كار خواستهام موهبتهاى گرانسنگ و كرامتهاى والاى او را پى جويم . اين كتاب را تحفة الوزراء نام نهادهام .
اينها نامورترين شخصيتهايى هستند كه ثعالبى برخى از آثار خويش را بديشان اهدا كرده است . البته ، شخصيتهاى ديگرى نيز وجود دارند كه ثعالبى آثارى ديگر را به آنها پيشكش كرده و همه از شخصيت و ادب ثعالبى حكايت مىكنند . هرچند اين كسان شخصيتهايى سياسى بوده و جايگاهى ادارى در حكومت داشتهاند ، امّا اين برايمان به اندازهء تصوير خوشى كه ثعالبى از روابط با آنان ترسيم مىكند اهميت ندارد . اين تصوير تصويرى است از دوستى استوار و احترام دو سويهاى كه در آن ثعالبى هيچگاه فروتر و كممقدارتر از كسانى نبود كه به دنياى سياست و حكومت درآمده بودند . هرچند برخى از اين فضاها با زبان عربى كه زبان آشنايىجويى ، همسخنى و تبادل ادبى است همسويى ندارد ، امّا در عين حال ثعالبى شخصيت عربى خود را بر اين فضاها تحميل كرده است ، آنگاه كه همه آثار خود را به زبان عربى فراهم نهاده و هيچگاه هوس بهره جستن از ديگر زبانها را به خود راه نداده و از اين رهگذر در خدمت گزاردن به زبان عربى و ثبت افتخارها و شاهكارهاى معاصرانى كه در
هامش
( 1 ) . بنگريد به : مقدمهء اللطائف و الظرائف ، چاپ عزه افندى - ت .
( 2 ) . بنگريد به : نثر النظم ، ص 2 - ت .
( 3 ) . ثعالبى در تحفة الوزراء ( ص 38 ) از اهداى كتاب به مأمون بن مأمون ياد كرده است . همچنين بنگريد به :
« ملاحظات عن سيرة الثعالبى » ، ص 226 - ت .