كرد و از جمله كتابهايى كه براى اين امير نوشت دو كتاب المبهج « 1 » و التمثيل و المحاضره « 2 » را به او اهدا كرد . زمانى هم كه به نيشابور بازگشت به امير ابو المظفر نصر بن ناصر الدين سبكتگين ، فرمانده سپاهيان ، پيوست و كتابهاى زير را به او اهدا كرد :
- الاقتباس من القرآن الكريم ؛
- المتشابه / اجناس التجنيس ؛ « 3 »
- غرر السير . « 4 »
در اين ميان ، امير خوارزمشاه ابو العباس مأمون بن مأمون از كسانى است كه ثعالبى با او پيوند برقرار كرده و بر زندگى وى نيز تأثير فراوانى داشته است . ثعالبى پس از ايجاد رابطه با خوارزمشاه و استوارتر شدن اين پيوند ، در چندين كتاب از او ياد كرده است . براى نمونه در مقدمهء كتاب نثر النظم در ستايش روزگار خوارزمشاه چنين آورده است :
روزگار مهترمان ، پادشاه تأييد شده و آگاه ، دادگر و بر راه داشته ، ولىنعمت ما ابو العباس خوارزمشاه كه خداوند حكمرانى او را پيوسته بدارد و عزت و جايگاه او را پاسدار باشد ، دوران او دوران سربلندى و فراترى ، زمانه او زمانه كرم و عظمت ، ساعات او هنگام دانش و ادب ، نفسهاى او نعمت ، گفتههاى او آواى دلنشين ، كردههاى او اسوهء مردمان ، آثار او نقطههاى روشن و پرفروغ و واژههاى او همه مرواريد است ، عظمت او بر بلنداى ستارگان فخر مىفروشد و جايگاه او در گستردگى با آسمان همتايى مىكند ، خوبىهاى او در هويدايى بر خورشيد پيشى مىگيرد و فضيلتهاى او در فراوانى با باران همگامى مىكند . خداوند به بقاى او جمال روزگار را مستدام بدارد و كمال عزت و سربلندى را به شكوه او برقرار سازد . « 5 »
ثعالبى در مقدمهء كتاب الكناية و التعريض از خوارزمشاه به نام كامل ياد مىكند و چنين مىآورد :
هامش
( 1 ) . بنگريد به : الايجاز و الاعجاز ، ص 122 ؛ مقدمه المبهج - ت .
( 2 ) . بنگريد به : مقدمه التمثيل و المحاضرة - ت .
( 3 ) . بنگريد به : مقدمه اجناس التجنيس ، تحقيق ابراهيم سامرايى ، چاپ شده در مجلهء دانشكده ادبيات [ دانشگاه بغداد ] ، شماره 10 ، 1967 م .
( 4 ) . بنگريد به : بروكلمان ، الملحق ، ج 1 ، ص 581 . بروكلمان و كايتانى نسبت كتاب را به ثعالبى انكار كرده ، امّا روزنتال ، زوتنبرگ و بوسارث آن را تأييد كردهاند . بنگريد به : بوسارث ، ترجمهء لطائف المعارف ، نكاتى دربارهء زندگى ثعالبى - ت .
( 5 ) . رسائل الثعالبى - ت .