بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ
« 1 » .
يكى از صالحان گفته است : به لحن بدعتگذاران گوش مسپاريد و گوش خود از آن سخنان پاك بداريد تا زبان خود را نيز از چنان كلامى مصون سازيد . خداوند به اين ادب تعليم داده و فرموده است :
وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ
« 2 » و
وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ
« 3 » .
در همين مضمون شاعر چنين اقتباس كرده است :
نحى عن الطرق و بساطها * وعد عن الجانب و المشتبه
و سمعك صن عن سماع القبيح * كصون اللسان عن النطق به
فانك عند استماع القبيح * شريك لقائله فانتبه « 4 »
ابن عباس گفته است : خدا را پاس بدار تا تو را پاس بدارد ، تنها از او ياد كن تا او را پيش روى خود بينى و در رفاه و گشايش با او آشنا باش تا در سختى تو را بشناسد . اگر مسألتى دارى از خدا بخواه و اگر كمك مىگيرى از او كمك بگير ؛ چرا كه يقين در كنار صبر است و بدان كه « با هر دشوارىاى آساناى است ، آرى با هر دشوارىاى آسانىاى است » . « 5 »
عمر بن عبد العزيز به يكى از كارگزاران خود چنين نوشت : بارى ، تا مىتوانى درستى كن ؛ چرا كه « خداوند پاداش نيكوكاران را تباه نمىكند » « 6 » و نيكى كن كه خدا پاداش كسى را كه كار نيك كرده باشد تباه نمىسازد . « 7 »
هامش
( 1 ) . بقره / 44 : آيا مردم را به نيكى فرمان مىدهيد و خود را فراموش مىكنيد ؟
( 2 ) . نساء / 140 : و البته خدا در كتاب قرآن بر شما نازل كرده كه هرگاه شنيديد آيات خدا مورد انكار و ريشخند قرار مىگيرد با آنان منشينيد تا به سخنى ديگر غير از آن درآيند ؛ چراكه در اين صورت شما هم مثل آنان خواهيد بود .
( 3 ) . انعام / 68 : و چون ببينى كسانى به قصد تخطئه در آيات ما فرومىروند از ايشان روى برتاب تا در سخنى ديگر غير از آن درآيند .
( 4 ) . از راههاى پراكنده به هر سوى دورى كن و از گناه و از آنچه مايه شبهه است كنارهگير .
و گوش خود را از شنيدن سخن زشت حفظ كن ، آنسان كه زبان را از گفتن زشت حفظ مىكنى .
چرا كه به گاه شنيدن سخن زشت تو خود شريك گويندهء آن هستى . پس هشيار باش !
( 5 ) . اقتباس از آيههاى 5 و 6 سورهء انشراح :فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً- م .
( 6 ) . اقتباس از آيهء 90 سورهء يوسف :فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ- م .
( 7 ) . اشاره به آيهء 30 سورهء كهف :إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا- ت .