الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً
« 1 » را خواند و فرمود : به پروردگار كعبه سوگند كه نهروانيان از اين كسانند .
فصل [ 17 ] : دربارهء كشته شدن و وصيت او
چون على از پيكار خوارج بازگشت مردم به پيشواز آمدند و پيروزى را تبريك گفتند .
هنگامى كه بارافكند به مسجد اعظم درآمد و آنجا دو ركعت نماز خواند . سپس بر منبر رفت و خطبه ايراد كرد . او خطبهاى كوتاه آورد و سپس دست بر ريش خويش كه سفيد شده بود كشيد و گفت : به خداوند سوگند ، آن هنگام كه تيرهبختترين آن قوم برانگيخته شود « 2 » اين را به خون خضاب خواهد كرد . آنگاه اين بيت را بر زبان آورد :
اريد حياته و يريد قتلى * عذيرى من خليلى من مراد « 3 »
چون ضربتى كه به كشته شدنش انجاميد بر او وارد آورد فرمود : اگر من زنده ماندم خود خونخواه خويش هستم و اگر مردم ، مرگ ميعاد من است و گذشت مايهء تقرب من و حسنهاى براى شما .
أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
. « 4 »
چون زخم در او كارگر افتاد فرزندان خويش را گرد آورد و به آنان فرمود : شما را به ترس از خدا سفارش مىكنم . از خدا بترسيد و « جز بر اسلام نميريد و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد » « 5 » و چونان كه خداوند به شما فرمان داده است « با مردم به زبان خوش سخن
هامش
( 1 ) . كهف / 103 و 104 : بگو : آيا شما را از زيانكارترين مردم آگاه گردانم ؟ كسانىاند كه كوشششان در زندگى دنيا به هدر رفته و خود مىپندارند كه كار خوبى انجام مىدهند .
( 2 ) . اشاره به آيهء 13 سورهء شمس :إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها- ت .
( 3 ) . من زندگى او را مىخواهم و او كشتن مرا مىخواهد . اين بهانهء من در برابر دوستم از خاندان مراد است .
گويند : على عليه السّلام هرگاه ابن ملجم را مىديد اين بيت را بر زبان مىآورد . به او گفتند : اگر كه مىدانى او تو را خواهد كشت چرا او را نمىكشى ؟ فرمود : چگونه قاتل خود را بكشم ؟
به هرروى ، اين بيت از آن عمرو بن معدى كرب است و در ديوان عمرو بن معدى كرب ( ص 65 ) و نيز خاص الخاص ( ص 25 ) آمده است .
اين بيت همچنين در شرح نهج البلاغه ( ج 2 ، ص 432 ) بدين روايت نقل شده است :اريد حباءه و يريد قتلى * عذيرك من خليلك من مراد( 4 ) . نور / 22 : مگر دوست نداريد كه خدا بر شما ببخشايد ؟ و خدا آمرزندهء مهربان است .
( 5 ) . اقتباس از آيههاى 102 و 103 سورهء آل عمران :وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ * وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا- م .