به سوى امير مؤمنان روانه شويد و همه باهم به يارى او بسيج شويد تا راه يافته ، به حق برسيد .
پس بيشتر مردم پاسخ دادند و همراه با حسن عليه السّلام روانه شدند .
چون دو گروه در بصره فرود آمدند ، على عليه السّلام كسانى نزد طلحه و زبير فرستاد و آنان را هشدار داد ، از فرجام سركشى و پيمانشكنى بر حذر داشت و به آنان پيشنهاد كرد فرمان برند .
آنان در پاسخ گفتند : تو به كمتر از اين خرسند نيستى كه به طاعت تو درآييم ، در حالىكه ما هرگز بدين پيمان در نخواهيم آمد . « پس هر حكمى مىخواهى بكن » . « 1 »
چون در پيكار جمل تنور جنگ گرم شد و نزديك بود شكست بر دامن لشكر عايشه نشيند ، عايشه خشمگين شد ، مشتى ريگ خواست ، آنها را به سوى لشكر على عليه السّلام افكند و گفت : روىها سياه باد ! سپس يكى از ياران لشكر بر او بانگ زد :
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
. « 2 »
هنگامى كه تيرى زهرآگين به سوى طلحه افكندند و تير به او رسيد از اين زخم بر زمين افتاد و از هوش رفت . چون به هوش آمد ، ديد خون از پيكرش جارى است . استرجاع كرد و گفت : ماييم مقصود اين آيه از كتاب خدا كه فرموده است :
وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً
. « 3 »
چون شتر بر زمين افتاد عايشه گفت :
يا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هذا وَ كُنْتُ نَسْياً مَنْسِيًّا
« 4 » . امّا مردى در پاسخ او گفت :
يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً
. « 5 »
على عليه السّلام پس از پايان نبرد جمل خطبهاى ايراد كرد و در اين خطبه گفت : طلحه و زبير با من بيعت كردند ، امّا پس از آن پيمان شكستند و من نيز پس از آنكه ايشان را هشدار دادم و حجت تمام كردم با آنان جنگيدم تا « امر خدا آشكار شد ، در حالىكه آنان ناخشنود بودند » . « 6 »
هامش
- قرار نمىگيرند ؟ و به يقين كسانى را كه پيش از اينان بودند آزموديم تا خدا آنان را كه راست گفتهاند معلوم دارد و دروغگويان را نيز معلوم دارد .
( 1 ) . اقتباس از آيهء 72 سورهء طه :فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ- ت .
( 2 ) . انفال / 17 : چون ريگ به سوى آنان افكندى تو نيفكندى ، بلكه خدا افكند .
( 3 ) . انفال / 25 : و از فتنهاى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد بترسيد .
( 4 ) . مريم / 23 : اى كاش پيش از اين مرده بودم و يكسر فراموش شده بودم .
( 5 ) . نور / 17 : خدا اندرزتان مىدهد كه هيچگاه ديگر مثل آن را تكرار نكنيد .
( 6 ) . اقتباس از آيهء 48 سورهء توبه :ظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَ هُمْ كارِهُونَ- م .