آنان را بدان فرا مىخواند : « يا اين كه مىگويند : آن را به خداوند بسته است . بگو اگر راست مىگوييد ده سورهاى ساختگى همانند آن بياوريد و در اين راه هر كه را در برابر خداوند مىتوانيد فرا خوانيد . اما اگر پاسخى به شما ندادند ، بدانيد كه اين كتاب به علم الهى نازل شده و خدايى جز او نيست . پس آيا تسليم مىشويد ؟ » ( 13 و 14 ) .
بلكه ، اكنون كه زبان قرآن زبان آنهاست و بيان و بلاغت نيز در بند زبان آنان است ، چرا گفتارى همانند قرآن نمىآورند ؟ آن سان كه سورهء طور بدين مبارزه دعوتشان مىكند و مىگويد :
« يا مىگويند شاعرى است كه در انتظار حوادث روزگار براى اوييم . بگو : انتظار كشيد كه من نيز از منتظرانم . يا اين كه رؤياهايشان آنان را به چنين چيزى فرمان مىدهد يا آنان مردمى سركشند . يا مىگويند : آن را خود ساخته و به خدا نسبت داده است . نه ، چنين نيست ، بلكه آنان ايمان ندارند . پس اگر راست مىگويند سخنى همانند آنچه در قرآن است بياورند » ( 30 - 34 ) .
تمامى اين آيات مربوط به اعجاز قرآن و اثبات آن ، از سورهء اسراء كه پنجاهمين سوره در ترتيب نزول است تا آيات سورهء طور كه - بنابر نظريه مشهور در ترتيب نزول - هفتاد و ششمين سوره مىباشد ، قبل از هجرت نازل شدهاند .
امّا پس از هجرت و در همان آغاز دوران مدنى آيهء سوره بقره ، نخستين سورهء مدنى ، نازل شد و در آن اعراب را به اين مبارزه فرا خواند كه سورهاى همانند آن بياورند ؛ تا جدلى كه چندين سال به طول انجاميده به نقطه پايان برسد :
اگر در آنچه بر بندهء خود نازل كردهايم در ترديد هستيد سورهاى همانند آن بياوريد و همهء حاضرانتان را در برابر خداوند بخوانيد ، اگر كه راست مىگوييد . پس اگر چنين نكرديد - و هرگز نتوانيد كرد - از آتشى پروا كنيد كه هيزمش آدميان و سنگهاست و براى كافران مهيّا شده است » ( 23 ، 24 ) .
بدين ترتيب مسئلهء نمايش اعجاز و اثبات اعجاز قرآن ، كتابى كه در دوران مكّى هشتاد و هفت سوره از آن نازل شده بود ، اين جدل را به نفع خويش پايان داد و اعراب را در رسيدن به اين هدف خسته و درمانده ساخت كه حتّى سورهاى از نوع سورههاى قرآن بياورند .
بنابر اين هيچ وجهى براى اين سخن برخى از متكلّمان نيست كه - چنانچه قاضى عبد الجبّار معتزلى از آنها نقل مىكند - گفتهاند : پيامبر - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - « تنها
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 57
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٥٧