باشند . اينك اين مسئله اعجاز است كه در برابر آنان خود نمايى مىكند و آنان ، در مقابل ، طايفهاى كينهتوز و سرسختند .
سوره اسراء از سورههاى مكّى ، و در ترتيب نزول - بنابر مشهور - پنجاهمين سورهء قرآن است و در آن تحدّى و مبارزه جويى نسبت به آوردن « همانندى براى اين قرآن » « 3 » صورت پذيرفته است .
قرآن پس از تحدّى و مبارزه جويى فراگير ، در سورهء اسراء ، اعراب را در آيهاى از سورهء يونس كه پس از آيهء سورهء اسراء نازل شده است به ميدان اين مبارزه فرا مىخواند كه تنها همانند يك سوره از سورههاى قرآن بياورند ، و در اين راه هر كه را جز خدا دارند و مىتوانند از كمكش بهرهمند شوند به حمايت از خويش فرا خوانند : « مىگويند : آن را به دروغ بر خداوند بسته است . بگو اگر راست مىگوييد سورهاى همانند آن بياوريد و هر كه را مىتوانيد در برابر خداوند بخوانيد . اما آنان چيزى را تكذيب كردند كه به علم آن احاطه نيافته بودند و هنوز تفسيرش برايشان نيامده بود . كسانى كه قبل از آنان بودند نيز بدين گونه تكذيب كردند . پس بنگر كه فرجام ستمكاران چه بود » ( 38 ، 39 ) .
نظريّهء مشهور دربارهء سورهء يونس آن است كه اين سوره ، به استثناى آيات 40 ، 94 ، 95 و 96 كه در مدينه نازل شدهاند ، سورهاى مكّى است . آيهاى هم كه در اين سوره از تحدّى و مبارزهجويى قرآن حكايت مىكند سى و هشتمين آيه در رديف آيات مكّى است و در اين آيه ، به منظور پايان دادن به جدل مخالفان و تقويت دلالت قرآن بر اعجاز ، از مخالفان خواسته شده است در صورتى كه توان دارند تنها يك آيه همانند قرآن بياورند .
امّا آنان كه مدّعى شدهاند محمد قرآن را از پيش خود ساخته و به خدا بسته است چرا ده سورهء ساختگى همانند سورههاى قرآنى كه - به زعم آنها - ساختهء انسانى همنوع آنهاست نمىآورند ؟ اين چيزى است كه آيات سورهء هود - كه بلافاصله پس از سورهء يونس نازل شده -
هامش
( 3 ) استادمان امين الخولى بر اين عقيده است كه در اين آيه مقصود از قرآن همان مقدارى است كه تا آن زمان نازل شده ، و اين مقدار كمتر از نصف قرآن مىباشد . او مىگويد : « . . . البته اگر كه مقصود از آن ، هر چه نام قرآن بر آن اطلاق مىشود - يعنى قسمتى يا بخشى از قرآن - نباشد ؛ در حالى كه همين احتمال به عقيدهء ما احتمال گزيدهتر است » .
من اين عبارت را به خط استاد امين الخولى در حاشيهاش بر كتاب الطراز يحيى بن حمزه علوى ( جلد سوم ، ص 371 ) كه در كتابخانهء شخصى او وجود دارد ديدهام .