« أَ يَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَ أَصابَهُ الْكِبَرُ وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ »
. آيا هيچكدام از شما دوست دارد كه او را بوستانى از خرما و انگور بوده باشد و جويها از زير آنها روان و او را در آن باغ همه گونه ميوه باشد و در اين ميان خود پير شده و فرزندانى ناتوان نيز داشته باشد و بناگاه تندبادى كه در آن آتش است بر اين باغ بوزد و باغ بسوزد ؟ بدين سان خداوند آيات خويش را برايتان بيان مىكند ، شايد كه انديشه كنيد .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده ، امّا از همين مادّه است :
- « عصر » به معنى حسّى آن در دو آيه ذيل :
يوسف / 36 :
« إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً »
« من ديدم كه خمر مىفشارم » ؛ يوسف / 49 :
« فِيهِ يُغاثُ النَّاسُ وَ فِيهِ يَعْصِرُونَ »
« در آن ، مردم باران داده مىشوند و ميوهها را مىفشرند » .
- « معصرات » در آيه نبأ / 14 ؛ - « العصر » به معنى دهر و زمان در آيه عصر / 1 .
تفسير « اعصار » به تندباد تفسيرى نزديك است و در كنار آن دلالت اصل ماده بر فشردن و عصاره چيزى را از آن گرفتن نيز مراعات مىشود . اصل « عصر » در لغت ، فشردن به منظور استخراج عصاره است ، چنان كه فرمود : « أعصر خمرا » ، چنان كه ابرهاى بارانزا نيز به خاطر اين كه باران از آنها فرو مىريزد « معصرات » ناميده شدهاند ، چنان كه « اعصار » بر تندبادى كه ابرها را مىراند و به هم مىفشرد اطلاق شده ، و بالأخره ، چنان كه كلمه « عصر » مجازا در حس كردن و فشار وارد آوردن به كار رفته ، و زمان نيز « عصر » ناميده شده است ، با توجّه به اينكه چگونه زمان از طريق فشارها و ابتلاها و رنجها خلاصهء انسان را بروز مىدهد . ]
173 - مراغم :
نافع از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « مراغما » .
ابن عباس گفت : « منفسحا بلغة هذيل » ( فراخناى ، به لغت هذيل ) ؛ و آنگاه به بيتى از شاعر استشهاد كرد :
و أترك أرض جهرة إن عندى * رجاء فى المراغم و التّمادى