نابودى از آن او باد . من سراغ ندارم كه « تب » در خسارت مادى و يا در ضرر كردن در معامله به كار رفته باشد ؛ و اين نكته ، در تفاوت ميان « تب » و « خسر » نكتهاى است كه بيان قرآنى آن را در استعمال اين دو كلمه روشن مىسازد ، دو كلمهاى كه گمان مىشود با هم مترادفند و به همين دليل نيز به يكديگر تفسير مىشوند . ]
89 - هيت لك :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « هيت لك » .
ابن عباس گفت : « تهيّأت لك » ( برايت آماده شدهام ) . چون ابن ازرق پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ، پاسخ داد : آرى ، آيا شعر ابو احيحهء انصارى را نشنيدهاى كه مىگويد :
به أحمى المضاف إذا دعانى * إذا ما قيل للأبطال هيتا
يعنى : به وسيله آن از هر كس به من منسوب باشد دفاع مىكنم ، آن زمان كه مرا بخواند ، آن زمان كه به قهرمانان گفته شود : آماده باشيد .
[ اين كلمه در آيهء يوسف / 23 ، دربارهء زن عزيز آمده است :
« وَ راوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوابَ وَ قالَتْ هَيْتَ لَكَ قالَ مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوايَ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ »
« و آن زن كه يوسف در خانهاش بود ، در پى كامجويى از او مىبود . و درها را بست و گفت : آماده باش ( يا بشتاب ! ) . گفت : پناه مىبرم به خدا . او پرورانندهء من است و مرا منزلتى نيكو داده و ستمكاران رستگار نمىشوند . »
اين كلمه در قرآن كريم ، به صيغه و مادّه ، تنها يك بار آمده است . « 91 »
گويا تفسير ابن عباس از اين كلمه بنابر قرائت كسره در « هيت لك » است ؛ چه ، در اين صورت معنى آن « تهيأت » مىباشد ، و اين در حالى است كه جمهور اين آيه را به فتحه « هيت لك » قرائت كردهاند . راغب در المفردات در تفسير اين كلمه مىگويد :
« هيت » به « هلمّ » ( پيش آى ) نزديك است . اين كلمه به صورت « هيت » نيز قرائت شده است ، يعنى « تهيأت » ( آماده شدهام ) .
هامش
( 91 ) بنابر تفسير ابن عباس اين كلمه مهموز [ از ريشه ه ى ء ] است ، و از اين مادّه كلمات ذيل در قرآن آمده است :
- كلمه « هيىء » در آيه كهف / 10 ؛ - كلمهء « يهييء » در آيه كهف / 16 ؛ - « كهيئة الطير » در آيات آل عمران / 49 و مائده / 113 .