81 - يئود :
نافع از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « و لا يئوده » .
ابن عباس گفت : « لا يثقله » ( بر او سنگين نيست ) ؛ و آنگاه به شعر شاعر استشهاد كرد :
يعطى المئين و لا يئوده حملها * محض الضرائب ماجد الأخلاق
يعنى : فراوان عطا مىدهد و اين همه بر او سنگين نيست ، او را سرشتى نكو و خويى شايسته و بزرگوارانه است .
[ اين كلمه در آيهء بقره / 255 « آية الكرسى » آمده است :
« وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ »
. يعنى : عرش او آسمانها و زمين را در بر گرفته و حفظ آنها بر او گران نيست و او و الا و بزرگ است . ]
[ اين كلمه ، به صيغه و مادّه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .
تفسير « لا يئوده » به « لا يثقله » تنها يك تقريب است ؛ و فيروز آبادى نيز در القاموس مىگويد :
« آده الأمر ، أودا » يعنى او را به تلاشى سخت افكند ، و « تأوده » يعنى بر او سنگين آمد .
در كنار اين تقريب غافل نمىشويم كه در قرآن كريم مادّهء « ثقل » حدود چهل بار به كار رفته است ، يا بر معنى اصلى خود كه وزن و موازين و مثقال است و يا در مورد سنگينيهاى حسّى و يا معنوى .
شايد تفاوتى كه ميان « ثقل » و « أود » وجود دارد آن است كه مدلول اصلى ثقل ، وزن مىباشد ، امّا مدلول « أود » مشقت و كجى است و گويا كه سنگينى و ثقل در مادّه « أود » از سختى مشقت و تلاش براى انجام يك امر و يا براى راست كردن كجى آن ناشى شده است . ]
82 - سرىّ :
ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « سريّا » .
ابن عباس گفت : « السرى النهر الصغير » ( سرى ، نهر كوچك است ) ؛ و آنگاه به شعر شاعر استشهاد كرد :