[ اين دو كلمه در سه آيه از سورهء حجر آمده است :
« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ »
- 26 ؛
« وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ »
- 28 ؛
« قالَ يا إِبْلِيسُ ما لَكَ أَلَّا تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ * قالَ لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ »
- 33 .
به ترتيب يعنى :
- ما انسان را از صلصال ، از گلى تصوير شده بيافريديم ؛ - و هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت : من بشرى از صلصال ، از گلى تصوير شده ، مىآفرينم ؛ - گفت : اى ابليس چرا از سجده گزاران نباشى ؟ گفت : من كسى نيستم كه براى بشرى سجده گزارم كه او را از صلصال از گلى تصوير شده بيافريدهاى .
در قرآن كريم ، از همين مادّه ، كلمهء « حمئة » در آيهء كهف / 86 آمده است :
« حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ »
« امّا چون به محلّ غروب خورشيد رسيد آن را بيافت كه در چشمهاى سوزان غروب مىكند » .
تفسير « حمأ » به « سياهى » را مىتوان چنين توجيه كرد و پذيرفت كه مقصود از آن بيان رنگ آن گل است ، يعنى آن كه آن گل ، گلى سياه مىباشد . علت اين توجيه نيز آن است كه نمىتوان به سادگى « حمأ مسنون » را به « سياه تصوير شده » تفسير كرد .
تفسير « مسنون » به « تصوير شده » را نيز مىتوان به همين نحو توجيه كرد ؛ چه ، مادّهء « سنن » در بر دارندهء مفهوم خاصى از استوارى و انسجام است و اين ويژگى معنايى را مىتوان از استعمالات اين واژه در زبان عربى برداشت كرد كه مىگويند : « سنّ الرمح » در موردى كه شخص پيكانهاى نيزه را بر آن سوار كرده و آن را آماده و از كارآيى برخوردار ساخته است ؛ و مىگويند : « سنّ المديه » يعنى آن كه چاقو را تيز كرد .
گويا اين كلمه از واژهء « سنّ » ( دندان ) و با توجه به دقت و استوارى آن ، اخذ شده است .
مىگويند : « سنن الطريق » ، به معنى اصل و ميانهء راه . به همين معناست كه اين واژه به اصطلاح « سنت » به معنى « شريعت استوار » نقل يافته است . از همين جاست كه ما آيت نهفته در خلقت انسان « از گلى تصوير شده » را بدان استوارى و انسجامى كه قاعدتا در يك تصوير وجود دارد مىفهميم ؛ و البته خداوند خود به حقيقت امور آگاه است . ]