نزديكتر از اين تفسير آن است كه بگوييم سنا در بر دارنده مفهوم روشنايى و يا نور ساطع شونده ، بالا رونده و بلند مىباشد . در لغت نيز « سنا » در علوّ و رفعت به كار مىرود و « سناء » به معنى علوّ و رفعت و « سنىء » به معنى بلند و مرتفع است . ]
8 - حفدة :
نافع بن ازرق دربارهء اين سخن خداوند - تعالى - پرسيد : « و حفدة » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « الحفدة ولد الولد و هم الاعوان » ( حفدة ، فرزندان فرزند است كه اعوان و ياران انسان محسوب مىشوند ) ؛ و آنگاه به گفته شاعر استشهاد كرد كه مىگويد :
حفد الولائد حولهنّ و أسلمت * بأكفّهنّ أزمّة الأحمال
« 5 » يعنى : نوادگان در پيرامون آنها گرد آمدند و به دستان آنان مهار شتران باركش در دست گرفته شد .
[ اين كلمه در آيهء نحل / 72 آمده است :
« وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ »
. يعنى : خداوند از شما برايتان همسرانى و برايتان از همسرانتان پسران و نوادگانى قرار داد و از آنچه پاكيزه است به شما روزى داد . پس آيا به باطل ايمان مىآورند و به نعمت خداوند كافر مىشوند ؟
اين كلمه ، به صيغه و مادّه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .
تفسير « حفدة » به اعوان كه در اصل فرزندان فرزندان مىباشند تفسيرى تقريبى است و در كنار آن بايد به اين ويژگى معنايى « حفد » نيز توجه داشت كه « حفد » در بر دارندهء مفهوم شتافتن به خدمت از روى رغبت و به صورت داوطلبانه و به عنوان صدق در گرويدن و پاسخ مثبت دادن است . اصل لغوى اين واژه نيز از پى در پى قدم گذاشتن در حالت تند رفتن است ؛ حميد بن ثور مىگويد :
فدته المطايا الحافدات و قطّعت * نعالا له دون الإكام جلودها
يعنى : چه بسيار مركبهاى تندرو كه در راه رسيدن به آن فدا شد و پوست و كف پاها در راه در نورديدن تپهها براى رسيدن بدان از بين رفت .
هامش
( 5 ) اين بيت از شواهد الكشاف و البحر المحيط ، در تفسير آيه نحل / 72 است .