1 - عزين :
نافع بن ازرق به ابن عباس گفت : درباره اين فرموده خداوند آگاهم كن كه مىگويد :
« عن اليمين و عن الشّمال عزين » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « عزين ، الحلق من الرفاق » ( عزين حلقههايى از دوستان است ) « 1 » . نافع پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ؟ گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى سرودهء عبيد بن ابرص را كه مىگويد :
فجاؤوا يهرعون اليه حتّى * يكونوا حول منبره عزينا
يعنى : از هر سوى ، گرد او شتافتند تا بر پيرامون منبر او حلقه زنند .
[ « 2 » اين كلمه در معارج / 37 آمده است ، در آيهاى خطاب به پيامبر - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - كه مىگويد :
« فَما لِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ * عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ عِزِينَ »
يعنى : چرا كافران در پيشگاه تو سر افكندهاند و از راست و چپ بر گرد تو انبوه مىشوند .
اين كلمه ، هم به لحاظ صيغه و هم مادّه تنها يك بار در قرآن آمده است .
تفسير اين كلمه به حلقههايى از دوستان ، تفسيرى بر وجه تقريب است ، و لفظ « عزين » ، در سياق خود ، مفهوم ماده خويش را كه وابسته بودن و عضو بودن در يك مجموعه است حفظ
هامش
( 1 ) در الاتقان « الحلق الرفاق » و در معجم غريب القرآن ، « حلق الرفاق » آمده است .
( 2 ) آنچه ميان علامت ذكر شده نظريهاى است كه حاصل تلاش مؤلف در خدمت مسئله مورد بحث را ارائه مىكند .