ناخوشايند مىدانست مىفرمود : « آيا سجع ؟ » و آنگاه سكوت مىكرد . بنابر اين ، از آنجا كه فرمود : « آيا سجعى به سان سجع كاهنان ؟ » اين سخن مفهومى مشروط را در بر خواهد داشت و آن اين كه كار مشخّصى به دليل آن كه بر وجه خاصّى آمده ، مورد مخالفت و انكار قرار گرفته است . بنابر اين روشن شد كه پيامبر تنها سجعى را مذمّت كرده كه به سياق سجع كاهنان باشد و نه غير آن را ؛ و روشن شد كه آن حضرت سجع را به طور مطلق مورد مخالفت قرار نداده است ، سجعى كه در قرآن كريم آمده و او خود نيز - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - در بسيارى از گفتههاى خويش بدين شيوه سخن گفته ، تا آنجا كه حتى گاه كلمهاى را از صورت اصلى خويش تغيير داده است تا با ديگر كلمات هماهنگ افتد و سجعى پديد آيد ؛ به عنوان مثال ، نسبت به پسر دخترش - عليه السّلام - فرمود : « اعيذه من الهامة و السّامة و كلّ عين لامة » « او را به خداوند مىسپارم از هر درنده و گزنده و از هر چشم ملامت كننده » .
در اين عبارت مقصود آن حضرت از لامة « ملمّة » است ؛ زيرا اين كلمه اصالتا از ألمّ يلمّ مشتق شده و اصل آن ملمّ است .
همچنين فرموده : « ارجعن مأزورات غير مأجورات » « باز گرديد ، بار گناه بر دوش بنهاده و پاداشى نيز نستانده : » در اين كلام مقصود آن حضرت « موزورات است » از ماده وزر - است ، اما با وجود اين ، به خاطر وجود كلمه ماجورات و به منظور فراهم گشتن توازن و سجع فرموده است : « مأزورات » و اين خود دليلى است كه تو را به فضيلت سجع رهنمون مىشود .
علاوه بر اين ، به عقيده من ، در حديثى نبوى كه در بر دارندهء سجع كاهنان مىباشد ترديد و اشكال وجود دارد و نزديكتر به گمان ، انكار اين حديث است .
گفته مىشود : اكنون اگر تفسير شما را بپذيرم ، مقصود از سجع كاهن كه مورد مخالفت و انكار واقع شده ، و رسول خدا - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم از آن نهى فرموده ، چيست ؟
پاسخ ما نيز به اين پرسش چنين است : در اينجا آنچه مورد نهى قرار گرفته ، اصل سجع نيست ، بلكه عقيده و حكم كاهن است كه در قالب الفاظ سجع دار آمده است . آيا نمىبينيد زمانى كه رسول خدا - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم دربارهء ديهء جنين فرمود بندهاى ، خواه كنيز و خواه غلام ، آزاد كنند ، آن مرد گفت : « أندى من لا شرب و لا أكل و لا نطق فاستهل و مثل ذلك يطلّ » و رسول خدا صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - پس از شنيدن سخن او فرمود : « آيا سجعى به سان سجع كاهنان » ؟
بنابر اين ، سجع مورد نهى نيست و آنچه نهى شده پيروى از حكمى است كه در
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 281
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٢٨١