را اظهار داشتهاند . »
علاوه بر اين سخنى از ابو طاهر حمزة بن حسين اصفهانى در كتابش الرسالة المعربة عن شرف الاعراب نقل مىكنيم كه مىگويد :
اين نظريّه دربارهء آن - درباره آيهء سوره نساء - كه « واو » به معنى « أو » مىباشد ، عجزى است از درك حق .
بدان كه اعدادى كه با يكديگر آورده مىشوند بر دو دسته است : دستهاى كه اعداد اصول است و بدان خاطر آورده مىشود كه با يكديگر جمع زده شوند ، از قبيل :
ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ ، تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ
- « پس سه روز در حج روزه بدار و هفت روز زمانى كه از حج باز گرديد و اين ده روز تمام است » ( بقره / 196 ) « 48 » و همچنين آيه
وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً
- « با موسى سى شب وعده نهاديم و با ده شب ديگر نيز آن را تكميل كرديم و بدين سان وعدهء پروردگارش چهل شب كامل شد » ( اعراف / 142 ) .
اكنون براى مأنوس شدن بيشتر با مفهوم اصلى واو در سورهء نساء از تأمل در آيهء سوره فاطر كمك مىگيريم كه مىگويد :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ »
- « ستايش از آن خداوند است ، آفرينندهء آسمانها و زمين ، آن كه فرشتگان را پيام آوران [ خويش ] قرار داد ؛ فرشتگانى كه بالهايى دارند ، دو دو ، سه سه ، و چهار چهار » ( 1 ) .
و همچنين آيهء سوره سبا كه مىگويد :
قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى
- « بگو تنها شما را به يك چيز اندرز مىدهم ، يك يك و دو دو براى خدا برخيزيد » ( 46 ) .
با كمك اين آيات نيز به درك نكتهء بلاغى واو در چنين سياقى نايل مىآييم ؛ چه حرف واو در آيهء نخست مىرساند كه چنين نيست كه همهء فرشتگان از يك نوع و يا همه داراى دو بال يا همه داراى سه بال و يا همه داراى چهار بال هستند ، بلكه برخى از فرشتگان داراى بالهاى دوگانه ، برخى داراى بالهاى سهگانه و برخى داراى بالهاى چهارگانهاند . همچنين در آيهء
هامش
( 48 ) قبل از اين جمله چنين آمده است : « پس هر كه را قربانى ميسر نشود . . . » .