« وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ »
« هر نقشهء بد تنها دامن صاحبانش را مىگيرد » ( فاطر / 43 ) .
رمّانى در ادامهء سخنان خود با مقايسه ميان آيهء
« وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ »
با جمله معروف « القتل انفى للقتل » « تنها خون مانع خون مىشود » - كه مردم آن را به عنوان نمونهء شايستهاى از ايجاز قصر در كلام عرب مىشناسند - به بيان چگونگى اعجاز قرآن از طريق ايجاز قصر پرداخته و يادآور شده است كه آيه با آن جمله مشهور از چهار نظر تفاوت دارد :
- عبارت قرآنى دربردارنده فايدهء معنايى بيشترى است و همه مضمون « القتل انفى للقتل » را در بر مىگيرد ، به اضافه مفاهيم شايستهاى ديگر كه از آن جمله است :
آشكار كردن عدل با ذكر كلمه « قصاص » ، بيان هدف قصاص با ذكر كلمهء « حيات » و فرا خواندن مردم ، به رغبت و به ترس ، به حكم خداوند .
- عبارت قرآن از تكلّف در تكرارى كه بر ذهن شنونده سنگينى مىكند دور است ؛ چه ، در عبارت « القتل انفى للقتل » تكرارى است كه نبود آن كلام را بليغتر مىكند ، و اين در حالى است كه مىدانيم هرگاه چنين نوعى از تكرار در كلامى وجود داشته باشد آن را از مرتبهء اعلاى بلاغت پايين خواهد آورد .
- عبارت قرآنى داراى تركيبى بهتر بوده و حروف سازگار با يكديگر را در كنار هم قرار داده است و اين سازگارى و حسن تركيب به خوبى احساس ، و در لفظ مشاهده مىشود ؛ به عنوان مثال در عبارت « فى القصاص » و در مقام تلفظ ، پس از حرف « ف » حرف « ل » تلفظ مىشود و اين بسيار روانتر و مناسبتر از آن است كه در عبارت « القتل انفى » پس از حرف « ل » حرف « ء » را تلفظ كرد ، و علّت صعوبت نيز در اينجا دورى مخرج اين دو حرف از همديگر است . همچنين در « القصاص حياة » پس از حرف « ص » حرف « ح » تلفظ مىشود و اين مناسبتر از تلفظ حرف « ل » پس از صداى « ا » در عبارت « انفى للقتل » است .
« بدين ترتيب با گرد هم آمدن نكات مذكور است كه عبارت « فى القصاص حياة » از عبارت « القتل انفى للقتل » بليغتر مىباشد . »
رمّانى در ادامهء بحث خود ديگر بار به ايجاز بازگشته و به بيان تفاوت آن با تقصير و همچنين وجوه ، روشها و مراتب ايجاز پرداخته است ، از اين روى كه شناخت آنها « راهى است براى شناخت برترى ايجاز قرآن بر ايجازى كه در ساير گفتارهاست ، و همچنين شناخت برتر بودن بلاغت و بيان قرآن بر ديگر انواع بيان » .