شخصيت امام صادق
تاريخ مانند آيينهاى است كه تصاوير را ضبط مىكند و براى آيندگان نگاه مىدارد . اين ويژگى تاريخ مربوط به تمامى امتهاست ، و تاريخ خود را به يك نظر محدود نمىكند . تاريخ امين است ، و بر امين نارواست كه در امانت خيانت كند .
اگر شرايطى پيش آيد كه تاريخ ناگزير شود حقايق را توأم با تحريفها يك جا نقل كند ، جاودانه نخواهد بود ، و آنگاه حقيقت محض در كنار گمراهيها به تنهايى آشكار خواهد شد .
تاريخ حوادث را چنان كه واقع شدهاند ، در تمامى اشكالشان ، بدون دگرگونى ، و بدون اينكه يكى را نقل كند و ديگرى را رها سازد ، منعكس مىكند ، و اين وظيفه تاريخ راستين است در تمامى ادوار .
اما توجه به اين حقيقت كه بازيهاى سياسى نقش مهمى در سيطره بر نظام تاريخ و تصرف در سنت آن داشته ، و تاريخ را از اداى امانتش بازداشته ، ناچارمان مىسازد اعتراف كنيم كه تاريخ در انجام وظايف خود به صورت كامل و درست موفق نبوده است . در لابهلاى تاريخ مطالبى گنجانده شده كه بسيار دردآور است ، و در مقابل مطالبى حذف شده كه مىتوانست براى آيندگان مايه مباهات باشد . به راستى موجب تأسف بسيار است كه تاريخ آزاديش را از دست بدهد ، و سبب گمراهى گردد ، تا آنجا كه در آئينه ديگران نگريسته شود و ديگران در آن ننگرند .
البته چنين پديدهاى ناشى از چيرگان بر تاريخ است نه برآمده از ذات و جوهر تاريخ .