شهوت و دشمنان آشكار آل محمد پديد آمده بود . با اين همه ، مصائب و مشكلات مانع از آن نشد كه امام حق را اظهار نكند و مردم را ارشاد ننمايد و آنان را از آميختن با آن ستمگران بر حذر ندارد . وى مردم را از ارجاع اختلافاتشان به محاكم قضائى ستمگران بازمىداشت و از آميزش و يارى رساندن به آنان و پذيرفتن هر نوع مسئوليتى از طرف آنان نهى مىكرد .
در روزگار امام صادق بود كه زيد بن على در كوفه قيام كرد ، و هنگامى كه وى به شهادت رسيد ، امام با سخنان بليغى براى وى طلب رحمت كرد ، و به كشنده او نفرين فرستاد . اين حادثه در زمان هشام بن عبد الملك روى داد ؛ هشام ستمگرى كه پس از شهادت زيد دشمنى با آل على را آشكارتر كرد و بر وحشت آفرينيش افزود .
وى به كارگزارانش دستور داد تا بر علويان سخت بگيرند ، و نام آنان را از ديوان حذف كنند و زندانها را از آنان انباشته سازند . به نمايندهاش يوسف بن عمر ثقفى در مدينه نوشت كه زبان و دست كميت را به جرم مرثيهگويى بر زيد ، قطع كند ، همانگونه كه دستور داد سهم مردم مدينه را از بيت المال ، به اتهام گرايش به زيد ، قطع كند . او آل ابى طالب را مجبور كرد كه از زيد بيزارى بجويند . اين وقايع و ديگر مصائب و فجايعى كه امام را در برگرفته بود او را تلخكام كرده بود . اما با آن همه تلاشهايى كه امويان كردند ، توجه و عنايت خداوندى سبب شد كه احساس و آگاهى مردم نسبت به آل محمد افزون شود ؛ جلسات و اجتماعات مخفى ، به قصد قيام عمومى و بر انداختن امويان و انتقال خلافت به آل على ، تشكيل گرديد . پراكنده شدن مبلغان انديشه انقلاب و پيدايى اختلافات درونى دولت اموى را آشفته كرد ، ناتوانى به پيكر آن دولت راه يافت و عوامل ويرانى و نابودى بر آن چيره شد . با اينكه اين دوران عصر مباركى براى امام بود ، در عين حال روزگار دردناكى نيز بر او گذشت ، زيرا وى سرنوشت دين اسلام و بىحرمتى نسبت به آن و بىاعتبارى ارزشهاى دينى را مشاهده مىكرد . از اين رو امام دانشگاه و مكتب خود را بنياد نهاد تا به وظيفه ارشاد خويش عمل كرده و احكام دين را تبليغ و بيان كند .
امام صادق در هنگام فروپاشى دولت اموى و شكلگيرى دولت عباسى ، دورهاى كه شكوفايى علمى پديد آمده بود ، مكتب خويش را پديد آورد ؛ مكتبى كه تعداد پرورش يافتگان و شاگردانش را چهار هزار تن گفتهاند .
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 58
مساهمون: اسد حيدر
ص٥٨