تخطي إلى المحتوى الرئيسي

الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 389

مساهمون:

ص٣٨٩
كلام گذراند ، به فقه روى آورد و نزد عالمان روزگارش علم آموخت . او عطاء بن رباح را ( كه از مواليان بود ) در مكه ، و نافع مولى ابن عمر را در مدينه ديدار كرد و از آنان دانش فرا گرفت ، و نيز از عاصم بن ابى نجود ، عطيه عوفى ، عبد الرحمن بن هرمز مولى ربيعة بن حارث ، زياد بن علاقه ، هشام بن عروه و ديگران فقه و حديث آموخت . اما در اين ميان به طور كامل و بيش از همه از حماد بن ابى سليمان اشعرى بهره برد و از درس و دانش او سود جست و لذا ابو حنيفه بيش از همه از حماد روايت كرده است . در سال 120 ه . كه حماد درگذشت ، ابو حنيفه چهل سال داشت . خود ابو حنيفه در مورد ديدارش با حماد چنين مىگويد : چون به بصره رفتم ، گمانم اين بود كه هر سؤالى از من بكنند پاسخ خواهم گفت ، اما وقتى كه از من سؤالاتى شد در پاسخ درماندم . اين بود كه عهد بستم تا زمانى كه استادم حماد زنده است او را رها نكنم ، و مدت هجده سال همراه او بودم . البته در اين مدت نيز گاه ابو حنيفه از استادش حماد جدا مىشد و از ديگران نيز علم مىآموخت . ابو حنيفه بارها به سفر حج رفت ، و در آنجا با برخى از تابعين ديدار كرد و از آنان حديث شنيد . همچنين با پيشوايان اهل بيت مانند زيد بن على ، امام محمد باقر ، فرزندش جعفر صادق و عبد الله بن حسن بن حسن ملاقات مىكرد و از آنها روايت مىكرد .

فقه ابو حنيفه و شاگردانش

فقه ابو حنيفه شناخته نمىگردد مگر از طريق شاگردان خاص او . خود او فقهش را ننوشت و آراء فقهى خود را تدوين نكرد ، اما فقه او به وسيله شاگردانش جمع و تدوين گشت . ابو حنيفه داراى شاگردان متعدد بود ، برخى از آنان فقط او را ديدار كرده و از او فقه و حديث شنيده‌اند ، ولى برخى به طور كامل شاگرد او بوده و بهرهء كامل از او برده‌اند . خود او دربارهء اين شاگردان مىگويد : آنان سى و شش نفرند كه بيست و هشت تن براى كار قضاوت صلاحيت دارند ، شش تن شايستهء فتوايند ، و دو تن ، ابو يوسف و زفر ، در خور تربيت قضات و صاحبان فتوا هستند . با اين همه ، كسانى كه به مذهب ابو حنيفه خدمت كرده و در انتشارش نقش مؤثر داشته‌اند عبارتند از : ابو يوسف ، زفر ، محمد بن حسن شيبانى و حسن بن زياد لؤلويى .