نيست كه دروغ گفته است . بنابراين اين حديث جعلى منسوب به پيامبر به اقتضاى اهداف متغيرى كه جعلكننده داشته كم و زياد شده است . به همين دليل او در آغاز فقط كنيه را آورده ، اما اين كار مشكلى را حل نمىكرد ، چرا كه بسيارى از عالمان كنيه ابو حنيفه داشتهاند ، و لذا براى بيرون آمدن از اين مشكل و تعيين فرد معينى از ابو حنيفههاى بنامى كه در آن عصر و روزگاران بعدى بودهاند ، ناگزير اسم نعمان بن ثابت را افزوده است .
سيوطى هنگام ياد از اين نوع احاديث گويد : حديث « ابو حنيفه سراج امتى » را مأمون بن احمد سلمى و احمد بن محمد جويبارى جعل كردهاند ، و آن دو نيز از حديثسازانند . [ 4 ]
حنفيان اين احاديث را از طرق مختلف روايت كردهاند ، اما محورهاى اصلى راويان عبارتند از : سعيد بورقى ، مأمون بن احمد هروى ، احمد بن محمد جويبارى ، محمد بن يزيد طرسوسى ، ابان بن ابى عياش ، كه او از انس روايت كرده ، ابراهيم بن هدبه راوى حديث « محى السنة » . اين افراد جملگى به دروغگويى و جعل حديث شهرت دارند .
اما مأمون بن احمد سلمى هروى ، او راوى حديث « يكون فى امتى رجل يقال له النعمان . . . » است . ابو نعيم در مقدمه كتاب « المستخرج على صحيح مسلم » گويد :
مأمون سلمى از اهل هرات ، شخصى بود خبيث و حديث ساز و روايات جعلى خود را به ثقات اهل حديث مانند هشام بن عمار و دحيم منسوب مىكرد . يكى از احاديث برساخته او حديث « سيكون فى امتى رجل يقال له النعمان . . . » است كه از احمد جويبارى كذّاب نقل كرده و او از عبد الله بن معدان ازدى و او به صورت مرفوع از انس روايت كرده است . ابو نعيم مىگويد : كسى چون مأمون از جانب خدا و رسول و مسلمانان مستوجب لعنت است . حاكم پس از ذكر حديث ياد شده از طريق مأمون گويد : هر كس كه از كمترين آگاهى برخوردار باشد ، در خواهد يافت كه اين گونه احاديث ساختگى است و به رسول خدا نسبت دروغ داده شده است .
و اما محمد بن يزيد نيز از حديثسازان بود . او اين حديث را از سليمان قيس و او از ابو معلى بن مهاجر و او از ابان و او از انس روايت كرده است . ابن حجر گويد :
سليمان بن قيس و ابو معلى دو شخصيت مجهول و ناشناخته در سلسله راويانند . [ 5 ]
و اما ابان بن ابى عياش بصرى مولى عبد القيس ، كه راوى حديث از انس است . يحيى بن معين و عبد الرحمن بن مهدى از ابان حديثى نقل نكردهاند . فلاس
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: اسد حيدر
ص٣٦٧