شدن حقيقت نمىكند و براى نيل به مقصود كافى نيست . بنابراين اگر بخواهيم شخصيت واقعى ابو حنيفه را دريابيم و موقعيتش را در آن عصر و نقشى كه او در مجتمع اسلامى داشته درك كنيم ، لازم است با رجال و شخصيتهاى معاصر او همراه شويم و خود را از تعصب و لغزش در دام افراط يا تفريط برهانيم ؛ زيرا ما خواهان كشف حقيقت هستيم و مىخواهيم به دور از موضعگيرى له يا عليه از حق پيروى كنيم . روشن است شخصيتى كه فتاوايى صادر كرده و مسلمانان زيادى از آراء و اقوال او پيروى كرده و مذهب او را برگزيدهاند ، در خور توجه و اهميت فراوان است ، و جا دارد كه درباره او با واقعبينى تمام بحث و گفتوگو كنيم .
امام ابو حنيفه
نعمان بن ثابت بن زوطى بن ماه ، در سال 80 ه . زاده شد و در سال 150 ه . در بغداد درگذشته است .
نياى او « زوطى » از اهل كابل بود ، برخى نيز گفتهاند كه از مردم شهر نسا يا اهل بابل بود . هنگام فتح ايران به دست عرب ، خانواده زوطى اسير گشته و يكى از افراد قبيلهء بنى تيم بن ثعلبه آنها را به بردگى گرفت و آنگاه كه آزاد گرديدند از مواليان همين قبيله شمرده شدند .
در نسب ابو حنيفه اختلاف نظر است . طرفداران متعصب او بردگى نيايش را انكار مىكنند و اساسا ابو حنيفه را از نژاد خالص عرب مىدانند . عدهاى او را ايرانى مىدانند اما بردگى خانوادگيش را منكر مىشوند . درست اين است كه او ايرانى و مولى بنى تيم است و در كوفه زاده شده و در همانجا رشد يافته است .
در محل تولد ابو حنيفه نيز اختلاف است . علت اين اختلاف نظر ابهام در زندگى پدرش مىباشد . بعضى گفتهاند او در ترمذ متولد شده ؛ برخى نيز گفتهاند در نسا ؛ برخى گفتهاند در انبار يا كوفه زاده شده است . از زندگى پدرش ثابت و مدت عمر او و اينكه ابو حنيفه چند سال با پدر زيسته اطلاعى نداريم .
آرى از ابو حنيفه روايت شده كه گفت : در سال 96 ه . يا 99 ه . با پدرم به حج رفتم ، در آن سال نوزده سال داشتم . چون وارد مسجد الحرام شدم حلقه درسى ديدم ، از پدرم پرسيدم اين حلقه درس كيست ؟ ، گفت : درس عبد الله بن حارث است . . .
اين روايت درست نمىنمايد ، چرا كه عبد الله بن حارث در سال 85 ه . در