معتقدند كه جايز است . پس مىگويد : برخى از عالمان كه عقيده دارند جايز نيست ، بلكه سه طلاق در يك لحظه فقط يك طلاق تلقى مىگردد ، از اين شمارند : ابو موسى ، ابن عباس ، طاووس ، عطا ، رجا ، هادى ، قاسم ، باقر و . . . و روايتى از على نيز از همين نظر حكايت مىكند .
خلاصه روشن است كه در عهد پيامبر و ابو بكر و بخشى از دوران عمر اختلافى نبود كه سه طلاق در يك لحظه و يك جلسه يك طلاق شمرده مىشود ، و اين عمر بود كه با اجتهادش مردم را ملزم كرد به اين عقيده كه سه طلاق را مىتوان يك جا تحقق بخشيد . يكى از مواردى كه شيعه راه خود را از اهل سنت جدا كرد همين جا بود . آنان اجتهاد عمر و مصلحتانديشى او را ناديده گرفته به سخن پيامبر و شريعت او و مستندات كتاب و سنت وفادار ماندند ، چرا كه در نظر ما به استناد فرموده خداوند
وَ ما آتاكُم الرَّسُول فَخُذُوه وَ ما نَهاكُم عَنْه فَانْتَهُوا
« 1 » ، مصلحت همان اطاعت و پيروى از رسول خداست . استاد محمد غزالى گويد : فقيهان پيشين و سلف ، جملگى وقوع سه طلاق در يك لحظه را بدعت مىدانستند ، و كسانى كه چنين عقيدهاى را برگزيدند از عمر پيروى كردند . . . در اين صورت سنت نبوى به گونه بدعتآميزى تغيير يافت و گفتند سه طلاق در يك جلسه جايز است . اگر اين حادثه در زمان پيامبر روى مىداد ، شديدا سبب خشم او مىگرديد ، و او قطعا سه طلاق در يك لحظه را يك طلاق مىدانست . [ 45 ]
مسح بر دو پا
در روزگار پيامبر مسح بر دو پا مجاز و مشروع بود ، چنان كه بسيارى از معلى بن عطا و او از پدرش و او از ادريس بن ابى اويس ثقفى نقل كردهاند كه ديدند پيامبر وضو گرفت و سپس بر دو پايش مسح كرد . مسلم در صحيح خود حديثى را از عبد الله بن عمر استخراج كرده است كه او گفت : رسول خدا همراه ما نبود ، ولى همراه ما شد و هنگام نماز [ وضو ساختيم ] و بر دو پايمان مسح كشيديم ، او گفت :
« واى بر پاشنه پاها از آتش جهنم » .
قرطبى گويد : در مورد روايت ياد شده بايد گفت كه هر چند چنين معمول
هامش
( 1 ) سوره حشر ، آيه 7 . و آنچه رسول مىدهد بگيريد و آنچه نهى مىكند واگذاريد .