اين شخصيت بزرگ گردآوردم ، اما بيشتر محركهاى محيطى و ناآگاهى و عواطف اطرافيان مرا نااميد و به عقب مىراند تا نوشتن و فراغت و اميد . عامل ديگرى كه مرا مأيوس كرد ، مطالعه آثار سست و بىمايهاى بود كه گاه پيرامون شخصيت اين امام انتشار مىيافت . اين بود كه دفترم را بستم و كار نگارش را رها و از حاشيهنويسى خوددارى كردم .
اما خداوند نمىگذارد كه حق جز در سايهء حق ادامه يابد ، و قدرت الهى برترين قدرتها و حاكم بر زمان و مكان است . اين بود كه پس از بيست سال از روزگارى كه نگارش كتاب پيرامون اين شخصيت ممتاز را رها كرده بودم ، و در اين سالها نوشتههاى رنگارنگ شبه علمى و آثارى كه هيچ اساس علمى نداشتند پديد آمدند ، روزگار كه جز به روشن شدن حق و قرار گرفتن آن در جاى خود قانع نمىشود ، و آسمان كه همواره از پس ابرهاى تيره و ديرپا چهرهء حق را نمايان مىسازد ، كار خود را كرد . اين پيروزى جديد در عرصهء تحقيق پيرامون امام صادق ، ده سال پيش ، هنگامى كه متفكر و دانشمند خردمند عراقى استاد اسد حيدر جلد اول كتاب خود را با عنوان « امام صادق و مذاهب چهارگانه » عرضه كرد به دست آمد .
چنان كه از مقدمه اين كتاب برمىآيد ، چاپ اول كتاب در سال 1375 ه . /
1956 م . به انجام رسيده است . انتشار اين كتاب جامع نشانهء آن است كه روزگار جهل و بىخبرى پيرامون زندگى امام صادق به سر آمده است . همانگونه كه اين اثر نقطه آغازى است كه از وراى تاريخ « مذهب جعفرى » و تاريخ آن ، و پيوندها و روابطى كه بين اين مذهب و مذاهب فقهى ديگر وجود دارد و عالمان امت اسلامى على رغم دانشهاى تاريخى و فقهى و فلسفى از آن بىخبرند ، پرده برمىدارد و ما را به آن حقايق آگاه مىكند .
نخستين چيزى كه در اين كتاب ارزشمند توجه ما را جلب مىكند ، گستره و آفاق پردامنهء آن و توجه به اكثر جوانب اين شخصيت بزرگ است ، و شايد اين امر ناشى از اطلاعات وسيع مؤلف باشد كه پيرامون شخصيت امام هر نظرى از صاحب نظرى را كه ديده نقل كرده است ، و هيچ مطلبى نيست كه ارتباط دور يا نزديكى با موضوع داشته باشد مگر اينكه نويسنده به دور از تعصبات كور و جانبداريهاى عاميانه ، و با استفاده از شيوههاى ادبى و فنى ، به آنها پرداخته و آنها را به بحث و نقد و نظر گذاشته است .
از نوشتههاى نويسنده و تحليلهاى وى پيرامون زندگى امام صادق ، بايد به اين
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 34
مساهمون: اسد حيدر
ص٣٤