عوامل تفرقه
تاريخ صفحاتش را با درگيريهاى دردناكى كه بين طوايف و فرقههاى مختلف اسلامى ، به ويژه بين سنى و شيعى پديد آمده و در خود ثبت كرده ، در برابر ما مىگشايد . چون به عوامل و انگيزههاى پيدايى اين منازعات مىنگريم ، درمىيابيم كه در اين درگيريها قبل از آنكه عوامل دينى دخالت داشته باشد ، عوامل سياسى مؤثر بوده است . در مباحث پيشين اين حقيقت آشكار شد كه اين صاحبان قدرت و حكومت بودند كه امت اسلام را به چنان اختلافات و منازعات كشانده و مسلمانان را در ورطه نفاقها و نقارها فرو افكندند ، و زمينههايى پديد آوردند كه شعلههاى اختلاف برافروخته شد ، و به گونهاى آشكار عوامل متنوع نزاعها شكل گرفت . تمامى اين پديدهها به يك علت اصلى برمىگردد ، و آن ، عامل سياسى است .
در بستر اين اختلاف بسيارى از مردمان به هلاكت افتادند ، و اين هلاكتها خود بر درگيريها و نقارها دامن زد ، و باب سوء ظنها و تهمتها را گشود . ما در اينجا قصد نداريم كه از آن كشمكشها و اختلافات يادى بكنيم ، چرا كه آگاهيم اين اختلاف بسيار كهن و عميق و ريشهدار است ، و متأسفانه بسيارى از پيشوايان مسلمانان از خطراتى كه اين نزاعها متوجه كيان امت اسلامى كرده است بىخبرند ، و نمىدانند اين درگيريها وحدتى كه مهمترين عامل پيروزى بر دشمنان است ، از بين مىبرد ؛ دشمنانى كه در انتظار فرصت مناسب نشستهاند تا از مسلمانان انتقام بگيرند .
پيش از اين به اين نكته اشاره كرديم .