نفوذ زيادى هستند . در ميان شيعيان بحرين عالمانى بزرگ پرورش يافتهاند ، كه ، با آثار و تأليفاتى پرارزش ، خدمت بزرگى به امت اسلام كردهاند ؛ آثارى كه در واقع از مهمترين ميراث شيعى شمرده مىشوند . هماكنون نيز در نجف از شيعيان بحرينى طلاب زيادى به تحصيل اشتغال دارند ، و در بينشان عالمان و اديبان برجسته فراوان ديده مىشود .
در افغانستان مذهب جعفرى از روزگاران دور رواج داشته است . امروز تعداد شيعه در افغانستان را ده ميليون تخمين مىزنند . در نجف حدود سه هزار شيعه افغانى وجود دارد كه برخى از آنها به درس و بحث مشغول و برخى نيز به كسب و كار سرگرمند . از ميان آنان نيز عالمان برجستهاى ظهور كردهاند كه از اعتبار علمى قابل ذكرى برخوردارند .
از نيم قرن پيش ، بسيارى از شيعيان از سوريه و جبل عامل ، به قصد تجارت و زراعت ، به آمريكا كوچ كردهاند . تعداد اينان به پنجاه هزار تن مىرسد . آنان در آن ديار با عزت و احترام زندگى مىكنند ، و شعائر مذهبى را آشكارا انجام مىدهند ، و مساجد با شكوهى در ايالات متحده بنياد نهادهاند . افزون بر شيعيان مهاجر يادشده در آمريكا ، از شيعيان ايرانى ، هندى و اندكى از عراق نيز در آنجا اقامت دارند .
در سدهء چهارم تشيع وارد چين شد و امروز تعداد زيادى از شيعيان در آن سرزمين وجود دارند . شيعيان در روسيه تزارى در انجام شعائر مذهبى از آزادى بسيار برخوردار بودند ، مانند شيعيان بخارا و قفقاز . پيش از جنگ جهانى اول در سال 1914 م . / 1332 ه . تعداد زيادى از شيعيان براى زيارت عتبات [ در عراق ] مىآمدند ، و كسانى را نيز براى تحصيل علم مىفرستادند ، كه اكنون نيز برخى از آنان در نجف به اجبار ساكن شده و نظام كنونى روسيه از ارتباط و بازگشتشان به وطن جلوگيرى مىكند .
اما در عراق ، مذهب اهل بيت از همان صدر اسلام انتشار يافت . مبلغان شيعى نيز اصحاب رسول بودند كه در كوفه ، مدائن و بصره اين مذهب را ترويج كردند . در اين ميان كوفه به علوى و شيعى بودن ممتاز بود . قهرمانانى از اين شهر به دفاع از اهل بيت برخاستند ، و چنان كه پيش از اين گفته شد ، در روزگار معاويه متحمل رنجها و مصائب بسيار شدند .
سلمان فارسى و حذيفة بن يمان در مدائن مذهب شيعى را رواج دادند . نيز در بصره و ديگر شهرهاى عراق از شمال تا جنوب تشيع گسترش پيدا كرد و در همه
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 314
مساهمون: اسد حيدر
ص٣١٤