عمرو بن اصم ، زيد بن صوحان عبدى ، اشتر بن مالك بن حارث نخعى ، زياد بن نضر حارثى ، عبد الله بن اصم . در بصره ؛ حرقوص بن زهير سعدى ، حكيم بن جبله عبدى ، ذريح بن عباد عبدى ، بشر بن شريح حطم بن ضبيعه قيسى و ابن محرش . در مدينه فقط سه نفر به اين انديشه گرويدند كه از اين قرارند : محمد بن ابى بكر ، محمد بن حذيفه و عمار بن ياسر . [ 18 ] اين سخنان اين نويسنده است ، كه ما از آن به خدا پناه مىبريم . نمىدانم چگونه كسى جرأت مىكند كه چنين نسبتهاى به اصحاب پيامبر بدهد و بگويد آنان دعوت شيطان را پذيرفتند ، و به آن يهودى خيالى پاسخ مثبت دادند ؛ اصحابى كه از مكتب نبوى برخاسته و از دعوتكنندگان به حق و از پيروان آن حضرت بودند ! اين نويسنده است كه فريب شيطان را خورده و به چنين افترايى دست زده است . اوست كه ناآگاهانه جدل و از شيطان پيروى مىكند . چنين فرض شده كه هر كس شيطان را دوست خود گيرد ، او را گمراه كند و به عذاب روز سخت رهنمون گردد . « 1 » ما از نويسندگانى كه از سر حق مىنويسند ، و اسير هواهاى نفسانى نيستند ، و نزاعهاى فرقهاى بر آنان چيره نگشته ، انتظار داريم كه براى روشن شدن حقيقت به داستان عبد الله بن سبا توجه كنند ، و چون مورخى بىنظر و تهى از تعصب ، به تحقيق و بررسى بپردازند ، و هدفى جز خدمت به علم و روشن كردن حق نداشته باشند . اميد است كه آنان با كمال دقت به منابع و راويان داستان ابن سبا و شرايطى كه اين قصه پديد آمده ، نظر كنند تا حقيقت ماجرا برايشان روشن شود و مرز حق و باطل آشكار گردد . من بار ديگر به تأكيد مىگويم كه داستان ابن سبا افسانه خرافهآميزى است كه عوامل مختلفى به قصد مخدوش ساختن تعاليم اسلام و بىاعتبار كردن پيشوايان و رجال آن ساخته و پرداختهاند . آنان سر آن داشتند تا اين توهم را دامن زنند كه رجال مسلمان تحت تأثير يك مرد يهودى قرار گرفته و بدين ترتيب به نابودى كشيده شدهاند ، بدون اينكه خود اهل تشخيص و يا انديشه باشند . و اهداف ديگرى كه از پرداختن اين افسانه در نظر داشتهاند تا به تناقضات و تضادها دامن بزنند .
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: اسد حيدر
ص٣٠٩
هامش
( 1 ) اشاره است به آيات 3 و 4 سورهء حج .