در حجاز مذهب شافعى و حنبلى رايج است ، در شهرها مذهب حنفى و مالكى پيرو دارد ، مذهب مردم عسير شافعى است .
در كشور يمن اهالى عدن پيرو اهل سنت و حديثاند . در حضرموت شافعى مذهب فراوان است ، در پيرامون عدن حنفى مذهب نيز وجود دارد ، در عمان اباضيه [ فرقهاى از خوارج ] اكثريت دارد ، در عين حال از حنبليان و شافعيان نيز خالى نيست .
در قطر و بحرين مذهب مالك اكثريت دارد ، و حنبليانى نيز هستند كه از نجد آمدهاند .
در احساء اكثريت با اهل سنت و حديث است ، اما مذهب حنبلى و مالكى نيز پيروانى دارد .
در كويت مذهب مالكى رايج است .
اين بود آنچه كه علامه احمد تيمور پاشا درباره گسترش مذاهب چهارگانه در جغرافياى جهان اسلام در حال حاضر آورده است ، ولى ايشان به مذهب شيعى و پيروان آن در جغرافياى كنونى عالم اشارهاى نكرده است ، اما ما ، پس از آنكه به تاريخ اين مذهب و پيدايش آن پرداختيم ، به آن اشاره خواهيم كرد .
* * * چنان كه پيش از اين گفتيم ، اين مذاهب در سايه قدرت و با استفاده از شيوهها و ابزارهاى مختلف رواج يافتند . مهمترين ابزارى كه در گسترش اين مذاهب نقش داشت ، تأسيس مدارس دينى بود . ما در اينجا اشارتى به اين مدارس ، كه براى تدريس و تحقيق علمى و فقهى مذاهب يادشده بنياد نهاده شدند ، مىكنيم .
حوزههاى دينى مذاهب چهارگانه در جهان اسلام
بغداد در روزگار عباسيان كانون آبادانى بود و در آن حوزههاى علمى بسيارى پديد آمد ، و مدارسى براى آموزش فقه اسلامى بر مبناى مذاهب چهارگانه بنا گرديد ، و براى دانشجويان اين مدارس حقوق معين گرديد . خواجه نظام الملك براى اين دانشجويان سالانه بالغ بر ششصد هزار دينار مقرر كرد . ابو الحسن على بن محمد وزير « المقتدر » براى هر طلبه پنج هزار [ ؟ ] اختصاص داد . اين گونه بود كه بغداد « دار الهجره » شد و طالبان علم از هر سو به آنجا روى آوردند .
مهمترين مدارسى كه پديد آمدند از اين قرارند :
1 - نظاميه : اين مدرسه را نظام الملك طوسى در سال 457 ه . بر ساحل دجله