در خراسان شيعيان و معتزليان فراوان بودند ، اما پيروان مذهب حنفى اكثريت داشتند ، مگر در منطقه شاش كه شافعى بودند . و نيز در اين سامان مذهب عبد الله سرخسى پيروانى داشت .
در اقليم رحاب مردم داراى مذهب مستقيم بودند [ پيرو اهل حديث بودند ] ، جز اهل حديث كه حنبلى بودند . مردم در دبيل غالبا حنفى بودند .
در منطقه جبال ، در رى مذاهب مختلفى وجود داشت ؛ با اينكه حنبليان زياد بودند اما اكثريت با حنفيان بود ، كه فرقه نجاريه بودند . اهالى قم شيعى بودند و در دينور مذهب سفيان ثورى طرفدارانى داشت .
در خوزستان نيز مذاهب مختلفى شايع بود . اكثر مردم اهواز ، رامهرمز و دورق حنبلى بودند . نيمى از مردم اهواز شيعه بودند ، هر چند كه تعداد حنفيان نيز در اين شهر زياد بود و فقيهانى نيز داشتند ، و كسانى هم مالكى بودند .
در فارس مذهب اهل حديث عمل مىشد ، و حنفيان نيز بودند ؛ ولى داوديان غلبه داشتند و داراى حوزه درس و مسند قضاوت بودند . در كرمان اكثريت با پيروان شافعى بود .
اهالى سند غالبا بر مذهب اهل حديث بودند . قاضى ابو محمد منصور امام مذهب را داودى ديدم . اهل ملتان شيعى بودند كه در اذان يك بار حى على خير العمل مىگفتند و در اقامه دو بار . در عين حال در روستاها فقيهانى در مذهب ابو حنيفه بودند . اما مذهب مالكى ، حنبلى و معتزله پيروانى نداشت . [ 48 ]
رواج مذاهب در حال حاضر
آمار پيروان مذاهب چهارگانه ، كه هماكنون در سراسر جهان اسلام پراكندهاند ، طبق روايت علامه احمد تيمور پاشا [ 49 ] ، در جاهاى مختلف چنين است :
در مغرب اقصى [ دور ] ، و نيز در الجزاير و تونس ، مذهب مالكى بيشترين پيرو را دارد .
در طرابلس اكثريت با مالكيان است و حنفيان در اقليتاند . حنفيان از بازماندهء خاندانهاى تركنژاد ، و غالبا در تونس زندگى مىكنند ، و در ميان آنان كسانى از سلسلههاى حكومتگر ديده مىشوند ، از اين رو حنفيان از اين امتياز برخوردارند كه در قضاوت خاص خود با مالكيان شريك و همتا شمرده مىشوند .
عملا قضاوت با فقيهان مالكى است و در حال حاضر مفتيان بزرگ حنفى هستند كه