جبال است . وى را با زهرى در حجاز قابل مقايسه دانستهاند . انس بن مالك را ديده است و هر چند خود از وى حديث نشنيده ، ولى احاديث او را به طور مرسل از طريق شاگردانش نقل كرده است . سفيان ثورى ، و شعبة بن حجاج از وى روايت كردهاند .
وى داراى اخلاقى خوش و لطيف و اهل مزاح و شوخى بود .
ابو حنيفه به عيادت او رفت ، نشستنش طول كشيد ، زمانى كه خواست برخيزد ، گفت : گويا ماندنم بر شما سنگين شده است . اعمش گفت : به خدا سوگند ، وقتى كه در خانهات هستى نيز بر من سنگينى . يك بار گروهى نيز به عيادتش رفتند ، ماندنشان به درازا كشيد ، وى خسته و آزرده شد ، زيراندازش را برداشت و گفت : خدا بيمارتان را شفا بدهد .
اعمش در سال 60 ه . و به گفتهاى در روز شهادت امام حسين ( ع ) به دنيا آمد . ابن قتيبه در كتاب « المعارف » گويد وى در هفتماهگى زاده شد . وى در 148 ه . ، سال وفات امام صادق ، درگذشت .
مذهب اعمش گسترش چندانى نيافت ، و پس از مدتى برافتاد .
شعبى
عامر بن شرحبيل شعبى ابو عمر كوفى . وى از گروهى از صحابه ، حديث شنيده است . خود گويد : من پانصد تن از صحابه را ديدهام . او از طرف عمر بن عبد العزيز قاضى بود و از محدثان كوفه به شمار مىآمد . فتاوايش بر اساس احاديث صحيح و درست بود ، و اگر در فتوى نصى نمىيافت فتوى نمىداد و از فتوى به رأى خوددارى مىكرد .
اينكه مذهبى به او منسوب است ، به دليل فتاواى اوست ، و گرنه مذهبى به او شهرت نيافته و پيروان كمى داشته است .
كسانى كه برشمرديم ، از پيشوايان مذاهب فراموش شدهاند ، و تعداد اين مذاهب از پنجاه تجاوز مىكند ، ولى ما به افراد يادشده بسنده كرديم . ريشهيابى اين مذاهب ما را به كشف حقيقت مىرساند .
هدف ما در اينجا شناختن و شناساندن اين مذاهب نيست ، بلكه فقط مىخواستيم نشان دهيم كه چه عواملى سبب محو آنها از عرصه وجود ، و بقا و استمرار مذاهب چهارگانه فعلى شده است ، با اينكه پيشوايان مذاهب متروك از نظر علمى در سطح عالى و خوبى بودند ، و حتى مىتوان گفت كه اكثر آنان از