است .
اينكه احاديث امام صادق مستقيما نقل نشده ، چندان غريب نمىنمايد ؛ زيرا مردم ، به دليل رعايت حال اهل بيت و يا دلايل ديگرى ، به اقتضاى شرايط نامساعد روزگار ، از اهل بيت فاصله مىگرفتند .
گفتنى است كه بخارى تمامى احاديث صحيح را جمعآورى نكرده است ، چرا كه احاديث صحيح بسيارى هست كه وى آنها را نديده گرفته است .
اسماعيلى از وى نقل كرده است كه او گفت : من در كتابم جز احاديث صحيح چيزى نياوردم ، اما احاديث صحيح بيش از اينهاست . [ 75 ]
از بخارى نقل شده كه او صد هزار حديث صحيح از حفظ مىدانست [ 76 ] ، ولى در كتابش جز اندكى نيامده است . از آن تعداد چهار هزار حديث در صحيح آمد . كه اگر دو هزار حديث تكرارى را بر آن بيفزاييم به شش هزار مىرسد .
در عين حال نمىتوان تمامى اين احاديث را صددرصد صحيح دانست ، و يا گفت آنها صحيحتريناند .
محقق بن همّام در كتاب « شرح الهداية » مىگويد : اين گفته كه صحيحترين احاديث در « صحيحين » ( صحيح بخارى و صحيح مسلم ) وجود دارند ، و شرايط صحت نيز همانهاست كه آن دو يا يكى از آن دو گفتهاند ، سخن ناصواب و غير قابل قبولى است ، چرا كه احاديث صحيح احاديثى است كه راويان آنها واجد شرايط لازم باشند . اگر اين شرايط در راويانى غير از آن كسانى كه در دو صحيح ياد شده وجود داشته باشد ، باز مىتوان گفت كه صحيحترين احاديث همانهاست كه در آن دو كتاب آمدهاند ؟ آيا اين سخن زورگويى نيست ؟
اين نكته را نيز خوب است روشن كنيم ، اينكه بخارى احاديث صحيح در فضايل اهل بيت را نياورده ، به دليل عدم اعتقاد او به صحت آنها ، و يا به دليل ترديد در موثق بودن آنها ، نبوده است ، بلكه وى يا براى رعايت اختصار از آوردن آنها خوددارى كرده ، و يا از ترس اتهام از اين كار امتناع كرده است .
و همچنين بايد گفت كه ، به هر حال ، عدم تخريج احاديث امام صادق در صحيح بخارى ، ربطى به امام ندارد . اين فقط مشكل بخارى است و هر چه هست مربوط به اوست ؛ چرا كه نه بخارى و نه كس ديگر نمىتواند امام صادق را در حديث ضعيف و مجروح بداند .
امت اسلامى از آراء امام صادق بهره گرفته و رواياتش را پذيرفته و او را
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 136
مساهمون: اسد حيدر
ص١٣٦