چيز نفيس را گويند ، معناى ثقل در حديث « انى تارك فيكم الثقلين . . . » همان است محب الدين در « التاج » ذيل ماده « ثقل » به هنگام ذكر حديث مىگويد :
اينكه كتاب و عترت ثقلين ناميده شدهاند ، به دليل عظمت مقام و تكريم شأن آن مىباشد . ثعلب گويد : به اين دليل آن دو را ثقل گفتهاند كه درك آنها و عمل به آنها سنگين است .
ابن منظور در « لسان العرب » مىگويد : از پيامبر در اواخر عمرش روايت شده است كه فرمود « انى تارك فيكم الثقلين . . . » ، آنگاه گفته ثعلب را نقل مىكند ، و خود مىگويد : عرب به هر چيز نفيس و گرانقدر و داراى مضمون مهم ثقل مىگويد . اينكه آن دو را ثقل گفتهاند به دليل عظمت مقام و فخامت منزلتشان است . به شخص عزيز و بزرگ نيز ثقل گويند . . .
ابن اثير در « النهايه » پس از ذكر حديث ثقلين مىگويد : اينكه كتاب خدا و عترت رسول را ثقلين ناميدهاند ، به اين دليل است كه فهم آن دو و عمل به آنها ثقيل و سنگين است ؛ وى مىگويد هر چيز مهم را ثقل گويند . هم او در كتاب « المصباح » مىگويد : عترت نسل آدمى است . نظر ازهرى و روايت ثعلب از ابو الأعرابي حكايت از آن دارد كه : عترت فرزند آدمى و نسل و دنبالهء وى از صلب اوست ، عرف غير از اين نمىفهمد .
سيد محمد صديق حسن بخارى در كتاب « الدين الخالص » ، پس از ذكر حديث از طريق زيد بن ارقم ، مىگويد : اين حديث در فضيلت اهل بيت و در مقام بيان حق آنان در اسلام است ، آنان همتاى قرآن در عظمت و احترامند ، سخنى فراتر از سخن رسول خدا نيست . ضرب المثلى است كه : پس از آبادان آباديى نيست . هم اوست كه مىگويد : به نظر من « اهل بيت » خالص و نخستين همان كسانى هستند كه در عصر نبوت بودند ، اما پس از آن پيشوايان علم و عبادت نيز در شمار اهل بيت داخل شدهاند ، مانند امامان دوازدهگانه از عترت . سپس مىافزايد : مراد از اهل بيت ، در اين حديث ، همان عترت پاك و فرزندان پاكدامن پيامبر ، به استثناى زنان وى ، مىباشند . [ 72 ]
اگر بخواهيم در مورد طرق مختلف استخراج حديث ثقلين تتبع و تحقيق بيشتر كنيم و كلام را بسط دهيم ، سخن به درازا مىكشد . در اينجا فقط اشارتى مىكنيم به كتاب حافظ محمد بن طاهر بن على معروف به قيصرانى ، كه اختصاص به اين حديث دارد ، و در آن تمامى طرق استخراج حديث را گرد آورده ، كه از طريق
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: اسد حيدر
ص١٣٣