با اين همه ، برخى از حافظان حديث و بعضى از محدثان بزرگ ، با آزادى و شجاعت و آشكار از جهات مختلف دست به نقد بخارى زدهاند ، كه مهمترين آن جهات از اين قرارند : 1 - ترتيب كتاب ، و ارتباط بين آنها و شرح احوال رجال مطرح شده در كتاب و مسائلى كه پيرامون اين موضوع است .
2 - قطعهقطعه كردن احاديث ، به گونهاى كه جزئى در جايى و جزئى ديگر در جاى ديگر آمده است ، و اين امر سبب شده تا احاديث در جاهاى مختلف معانى و مفاهيم مختلف پيدا كنند . و نيز اسناد برخى از اين احاديث مرتب ذكر شده و برخى حذف گرديده است . در اين زمينه انتقادهايى بر بخارى وارد آمده كه مدافعانش از پاسخگويى درماندهاند . [ 14 ]
3 - حافظان حديث به پارهاى از احاديث بخارى ، كه متجاوز از صد و ده حديث مىشود ، ايرادهايى وارد كردهاند ، سى و دو حديث از آن احاديث را بخارى و مسلم متفقا استخراج كردهاند و هفتاد و هشت حديث ديگر را بخارى به تنهايى استخراج كرده است .
4 - دستهاى از راويان احاديث بخارى غير موثق شمرده مىشوند ، حافظان حديث حدود هشتاد تن از رجال بخارى را ضعيف دانستهاند .
به هر حال صحيح بخارى مورد وثوق و اعتماد اكثر محدثان قرار گرفته و آنان ، به دليل منزلت و هيبت آن و هراس از فشارها و تهاجمات مستمر ، بدون بحث و گفتوگو ، رواياتش را تأييد مىكنند ، چرا كه اكثر مردم گمان مىكنند كه اين كتاب بزرگترين و مهمترين كتاب در روى زمين است ، و يا اينكه مىپندارند : « آن كتاب همتاى قرآن است ، و هر كس در ايام رواج بيمارى طاعون در خانهاش آن را بخواند ، ساكنان خانه از بيمارى در امان خواهند ماند ، و اگر به قصد برآورده شدن حاجاتش آن را بخواند ، هر حاجتى كه داشته باشد برآورده خواهد شد ، و يا اگر در گرفتاريها آن را بخوانند ، رفع بلا خواهد گرديد ؛ و نيز اگر در كشتى خوانده شود ، كشتى از غرق شدن در امان خواهد بود » . [ 15 ]
بسيارى از عالمان بزرگ ، و پيشگامان دانش و اجتماع ، به اعتقاد ياد شده پايبند و عامل بوده ، و به هنگام نزول بلاها صفحاتى از صحيح بخارى را در ميان عالمان و طلاب تقسيم كرده و از آن استمداد جستهاند . در نظر آنان ، بخارى به منزله عاملى براى كشف بيمارى و رفع گرفتارى ، و بمثابه سلاحى براى دفاع در جنگ ،
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 110
مساهمون: اسد حيدر
ص١١٠