ذهبى در ميزان الاعتدال آورده است كه ابان بن تغلب كوفى شيعى ، تازيانه خورد ، اما راستگو بود ، صداقتش قبول است ، ولى بدعتگرايى [ 7 ] او را به خودش وامىگذاريم . احمد بن حنبل ، ابن معين ، ابو داود وى را توثيق كردهاند . مسلم ، ابو داود ، ترمذى و ابن ماجه احاديث وى را استخراج كردهاند .
جوزجانى گويد : ابان بن تغلب گمراه و مذهبش مورد نكوهش است . ابن حجر در مورد گفته جوزجانى چنين مىگويد : و اما اظهار نظر جوزجانى در مورد كوفيان معتبر نيست ، چرا كه تشيع در نظر متقدمين عبارت بود از برتر دانستن على از عثمان ، و اينكه على در جنگهايش بر حق بود و مخالفانش در اشتباه بودند . نيز مخالفانش در تقدم ابو بكر و عمر بر على ، اشتباه مىكردند . چه بسا كسانى بودند كه اعتقاد داشتند على پس از رسول الله برترين فرد بود ، و اگر چنين شخصى داراى پارسايى و تدين و صداقت و اجتهاد باشد ، نمىتوان رواياتش را مردود شمرد . [ 8 ]
ابان بن عثمان بن احمر بجلى ، ابو عبد الله كوفى ( د . 200 ه ) . وى كوفى الاصل بود ، اما گاه در كوفه مىزيست و گاه در بصره ساكن بود . محدثان آن ديار مانند ابو عبيده معمر بن مثنى و ابو عبد الله محمد بن سلام از وى حديث نقل كردهاند .
غالب مطالبى كه از او نقل شده در اخبار شاعران و انساب و تاريخ عرب است . از امام صادق و موسى بن جعفر روايت كرده است . تأليفاتى به او منسوب است كه از آن جمله است : المبتدى ، البعث ، المغازى و الوفاة . ابن حيان او را از ثقات دانسته است .
محمد بن ابى عمير گويد : ابان داراى حافظهاى نيرومند بود ، به گونهاى كه كلمهاى افزون بر آنچه شنيده در كتابش ديده نمىشود . [ 9 ]
وى يكى از اصحاب ششگانه امام صادق است كه بزرگان اتفاق دارند بر اينكه هر چه را آنان صحيح بدانند ، و اقرار به فقاهت هر كس بكنند ، مورد قبول است . اين شش تن عبارتند از : جميل بن دراج ، عبد الله بن مسكان ، عبد الله بن بكير ، حماد بن عيسى ، حماد بن عثمان ، و ابان بن عثمان .
بكير بن اعين شيبانى . وى برادر زراره است و از امام باقر و امام صادق روايت كرده است . او در حيات امام صادق وفات يافت . هنگامى كه خبر مرگ او به امام رسيد ، گفت : « سوگند به خدا كه خداوند او را بين پيامبر و امير المؤمنين فرود آورد » . روزى امام صادق يادى از او كرد و فرمود : « خداى رحمت كند بكير را » .
وى از راويان موثق است ، و گروهى از وى روايت كردهاند .
جميل بن دراج بن عبد الله نخعى . او از امام صادق و كاظم روايت كرده است
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 105
مساهمون: اسد حيدر
ص١٠٥