غير اعجازى داشت . « 1 »
( 1 ) پاسخ دوم : طبق قانون معجزات ، هرگاه جايگزين طبيعى براى معجزه وجود داشت ، ديگر مجالى براى معجزه باقى نمىماند . وسايط نقليه پيشرفته به ويژه هواپيماهاى فوق مدرن اين امكان را فراهم مىسازند كه افراد در كمترين زمان از جايى به جايى ديگر بروند .
( 2 ) پاسخ سوم : در رواياتى آورديم كه دجال طى الارض دارد و امام مهدى عليه السّلام نيز چنين است . در واقع اين مفهوم به طور يكسان براى آن دو به كار رفته است . پيشتر گفتيم معناى حديثى كه درباره دجال آورديم ، سفر طبيعى است ، پس اين معنا نيز براى امام عليه السّلام ثابت مىشود .
( 3 ) پرسش دوم : طى الارض به عنوان ويژگى مخصوص امام مهدى عليه السّلام در روايات مطرح شده است ، حال اگر آن را سير سريع طبيعى بدانيم ، ديگر مزيتى براى ايشان نخواهد بود .
پاسخ اول : اين سخن كه طى الارض در روايات براى امام عليه السّلام به عنوان يك مزيت مطرح شده باشد به خصوص آن كه همين ويژگى براى دجال نيز مطرح شده ، قابل مناقشه مىباشد .
حتى در بعضى اخبار اين ويژگى به ياران امام كه نخستين بار براى ديدار او به مكه مىروند ، نسبت داده شده بدين ترتيب چگونه مىتوان آن را ويژگى اختصاصى امام عليه السّلام به حساب آورد .
پاسخ دوم : اگر از پاسخ قبلى هم كوتاه بياييم بايد گفت اين اخبار بر اختصاص اين ويژگى به امام مهدى عليه السّلام دلالتى ندارند بلكه از آنها استفاده مىشود كه همه ويژگىهاى امام را هيچ كس به طور يك جا ندارد . هر چند ممكن است برخى از اين ويژگىها را ديگران هم داشته باشند ؛ مانند : طى الارض . مگر برخى اوصاف كه فقط اختصاص به آن حضرت دارد ؛ هم چون : بنيانگذارى دولت عدل جهانى و آكندن زمين از عدل و داد .
( 4 ) پرسش سوم : در روايات ، طى الارض در سياق امور اعجازى آمده است ، پس بنابر اصل وحدت سياق نتيجه مىگيريم كه آن نيز به طور اعجازآميز روى مىدهد .
پاسخ : ما در اين كتاب توانستهايم اكثر قريب به اتفاق ويژگىهاى امام عليه السّلام را كه در اخبار آمده ، به طور طبيعى و اجتماعى - و نه اعجازى - تبيين نماييم . از اين رو مىتوان ادعا نمود موضوع « طى الارض » در روايات ، نه در جنب ويژگىهاى اعجازى بلكه در كنار ويژگىهاى طبيعى حضرت آمده است و از اين رو قرينهء وحدت سياق حكم مىكند كه ما بر خلاف تصور پرسشگر ، طى الارض را شيوهاى طبيعى بدانيم و نه اعجازى .
هامش
( 1 ) . ر . ك : الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 218 به بعد .