( 1 ) توضيح ويژگى چهارم ( حضور امام در افقى بالا و و الا ، آن چنان كه هر روزه و هر ساله از حوادث و رويدادها و اسباب و نتايج آنها آگاه مىگردد ) :
اين ويژگى ، داراى فوايد متعددى است ( علاوه بر آن كه فايده اول از ويژگى سوم را نيز داراست ) .
مهمترين فايده آن عبارت است از محافظت از جامعهء اسلامى و دفع خطر دشمنان .
در نتيجه با توجه به آگاهى امام عليه السّلام از حوادث و علل و عوامل آنها و مشكلات پيچيدهاى كه با آن مواجه مىشود و نيز تكليف الهى او براى زدودن و دفع ضررها و خطرات از جامعه اسلامى كه حضرتش هم به آن وعده داده است « 1 » ( البته در موارد خاصى كه در جاى ديگرى گفتهايم « 2 » ) ، بىترديد به وظيفهء الهىاش به بهترين وجه عمل خواهد نمود . ما در جاى ديگرى درباره روش امام براى كمك به مردم در زمان غيبت سخن گفتهايم . « 3 »
علاوه بر همهء اينها ، ايشان مردم و اجتماعات را بر طبق ملاك و ميزان دقيق و ژرفى كه به آن آگاه است ، ارزيابى مىنمايد .
اين امر ثمراتى را به دنبال دارد كه از جمله آنها مىتوان موارد زير را بر شمرد :
1 . آگاهى امام عليه السّلام از درجهء ايمان مؤمنان و اخلاص مخلصان و سمت و سوى عملى و اعتقادى آنها در زندگى .
2 . اطلاع آن حضرت از راه و روش منحرفان و كفّار و نقشههاى احتمالى آنها بر ضد اسلام و مسلمين ، تا از رهگذر اين آگاهى به تلاش براى مقابله با توطئههاى آنان برخيزد .
3 . آگاهى ايشان از آماده شدن تعداد كافى از ياران و حاميانش براى فتح جهان و به دست گرفتن حكومت عدل .
( 2 ) توضيح ويژگى پنجم ( ارتباط امام عليه السّلام با مردم و گفتوگو با آنان ) :
اين كار حد اقل دو فايده دارد ؛ يكى براى خود حضرت و ديگرى براى جامعه اسلامى :
الف ) اختلاط با مردم و رفع تنهايى ؛ تنهايىاى كه در بعضى روايات به آن اشاره شده و به دليل دورى از مردم و زندگى در صحراها و بيابانها ، براى ايشان وجود دارد . « 4 »
گذشته از رفع تنهايى ، اين امر موجب مىشود كه نيازهاى شخصى ايشان همانند هر انسان ديگرى - البته به طريقى سادهتر - بر طرف گردد .
ب ) امام عليه السّلام هنگام ارتباط با مردم ، به وظايف اسلامىاش دربارهء آنها عمل مىكند ؛ وظايفى هم چون : امر به معروف و نهى از منكر ، نزديك كردن آنها به اطاعت خداوند و دور كردنشان از گناه ، تشويق ايشان به كارهاى عام المنفعه و پاشيدن بذر اصلاح در ميان آنان . البته در اين باره ، در كتاب
هامش
( 1 ) . الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 167 و ص 175 .
( 2 ) . همان ؛ ص 53 به بعد .
( 3 ) . همان ؛ ص 176 .
( 4 ) . همان ؛ ص 74 .