( 1 ) اما احتمال دوم درست به نظر مىرسد زيرا در اين صورت آن مشخصا مىتوان گفت فراوانى ثروت در دورهء حكومت خود امام مهدى عليه السّلام صورت مىپذيرد .
( 2 ) اما احتمال سوم در واقع مفهومى مغاير با احتمال دوم ندارد زيرا همانطور كه در كتاب بعدى به طور مفصل خواهيم آورد ، دولت و نظام مهدوى تا پايان عمر بشريت تداوم خواهد داشت ؛ در نتيجه اگر فراوانى ثروت پس از رحلت آن بزرگوار محقق شود ، باز مىتوان گفت اين رويداد در نظام عدالت محور امام مهدى عليه السّلام صورت پذيرفته است . اما اگر پديد آمدن ثروت بسيار ، نتيجه منطقى حكومت عدالتگرا باشد ، سزاوارتر آن است كه اين نتيجه در زمان حيات خود پيشواى بزرگ دولت جهانى حاصل گردد .
بنابراين فقط احتمال دوم درست است يعنى آغاز دورهء فراوانى ثروت كه در روايات آمده ، جز در عصر حضور شخص امام عليه السّلام در رأس دولت جهانى نخواهد بود ؛ هر چند اين اتفاق مبارك ، تا قرنها پس از رحلت ايشان نيز تداوم داشته باشد .
( 3 ) قرينه دوم : رواياتى كه فراوانى ثروت را به ظهور امام عصر عليه السّلام ربط مىدهند ، قرينهاى هستند بر ساير رواياتى كه دربارهء اين ارتباط سكوت كردهاند . اين برداشت عرفى و لغوى است كه ناشى از حمل مطلق بر مقيد است ، صحيح مىباشد .
رواياتى كه فراوانى ثروت و رفاه اجتماعى را به ظهور امام مهدى عليه السّلام ربط مىدهند بر دو گونهاند :
1 - رواياتى كه منابع اماميه نقل كردهاند و برخى از آنها را قبلا آورديم .
2 - رواياتى كه بيشتر آنها در منابع اهل سنت آمده است و ما دوازده مورد از آن را در اين فصل آورديم . پنج حديث از امام مهدى عليه السّلام به طور مشخص نام برده بود و سه حديث از ويژگىهايى سخن گفته بود كه جز بر امام مهدى تطبيق نمىشود ؛ مانند اين روايت كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « خداوند مردى از خاندان مرا بر مىانگيزد و او زمين را از عدل و داد مىآكند همانطور كه از ستم و بيداد پر شده باشد . » يا اين روايت كه : « در آخر الزمان خليفهاى خواهد آمد كه مال را بىآن كه بشمارد ، تقسيم مىنمايد » و مانند اين روايتها كه به اجماع مسلمانان مقصود از آنها ، حضرت مهدى عليه السّلام است .
( 4 ) در چهار روايت ديگر نه نامى از امام مهدى عليه السّلام آمده و نه وصفى از ايشان شده است . دو مورد را بخارى ، يكى را مسلم و يكى ديگر را ترمذى نقل كرده است . ديگر رواياتى كه هم تعداد بيشترى دارند و هم صراحت افزونترى ، قرينهاى مىباشند بر اين كه منظور از اين دسته روايات ، عصر ظهور مهدى موعود عليه السّلام است و نه عصر ديگرى .
( 5 ) در پايان يادآور مىشويم كه ما در اينجا تنها به آثار و نتايج فعاليتهاى اقتصادى دولت مهدوى پرداختيم ولى پيرامون مكتب اقتصادى امام مهدى عليه السّلام سخنى به ميان نياورديم . در اين باره در كتاب
تاريخ ما بعد الظهور ( تاريخ پس از ظهور ) ( فارسي ) — صفحة 482
مساهمون: حسن سجادپور
ص٤٨٢