البته مهار نفس سركش و رام كردن آن با انواع فضيلتها و تعادل بخشيدن به آن ، بستگى به خود فرد دارد كه بر اساس منطق دعوت الهى به تهذيب نفس خويش بپردازد و در اين امر ، زمان پيش از ظهور و بعد از آن ، تفاوتى ندارد .
در اين صورت به هر مقدارى كه فرد با شيوههاى عادلانه به ايجاد هماهنگى بين خواستههاى درونىاش اقدام نمايد و براى تكامل آنها بكوشد ، به همان مقدار در اين آزمون موفق خواهد شد و اگر شهوات و خواستههاى نفسانى بر رفتار و انديشهاش مسلط شود و حركتش به سوى كمال متوقف گردد ، وى در اين آزمون شكست خواهد خورد .
( 1 ) نوع دوم : آزمون مشاركت در اجراى كامل عدالت
برقرارى كامل عدالت از يك سو به تعامل صحيح بين حكومت و افراد و از سويى ديگر به تعامل درست افراد با يكديگر و پيروى كامل و پياده كردن قوانين عادلانه در همهء سطوح بستگى دارد . اين بدان خاطر است كه هم افراد عضو حكومت و هم افراد معمولى جامعه ، افتخار مشاركت در تحقق تجربه عدالت كبرى و نيز قرار گرفتن در راه تكامل حقيقى و خوشبختى كامل ، نصيبشان گردد .
قطعا هر گونه كوتاهى يا تخلف هر چند ساده ، موجب مىگردد كه آن برنامه مقدس و هدف سترگ نتيجه عكس دهد ، و انحرافى عميق و شكستى بزرگ در اين آزمايش پديد آيد . خداوند مىفرمايد :
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ، وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ ، وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً ، يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً . وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ ، فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
. « 1 »
خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند ، وعده داده است كه حتما آنان را در اين سرزمين جانشين [ خود ] قرار دهد ؛ همان گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند جانشين [ خود ] قرار داد ، و آن دينى را كه برايشان پسنديده است به سودشان مستقر كند ، و بيمشان را به ايمنى مبدل گرداند ، [ تا ] مرا عبادت كنند و چيزى را با من شريك نگردانند ، و هر كس پس از آن به كفر گرايد ، آنانند كه نافرمانند .
( 2 ) بنابراين ناسپاسى و سرپيچى از درخواستهاى عادلانه پس از اين وعده قرآنى و برپايى دولت عدل جهانى نهايت پستى و سقوط اخلاقى است .
آن دولت به طور طبيعى با همه وجود براى پديد آمدن شرايط مناسب جهت عملى شدن اين مسئوليتها مىكوشد . در فصل بعدى در اين باره سخن خواهيم گفت .
در چنين شرايطى اطاعت از پروردگار و اجراى عدالت به سادگى و آسانى امكانپذير مىشود و به همين دليل سرپيچى از اين مسئوليتها از بزرگترين گناهان است و مجازات قتل براى آن دور از
هامش
( 1 ) . سورهء النور ( 24 ) ، آيهء 55 .