ميانى هم بيانگر ميانگين مدت زمان حكومت آن حضرت مىباشد . « 1 »
( 1 ) اين سخن بدان معنى است كه امام عليه السّلام سالهاى طولانى ناكام مىماند زيرا اگر روايت پنج سال را بر روايت چهل سال معطوف نماييم ، نتيجه خواهيم گرفت كه آن حضرت سى و پنج سال معطل و بدون دستيابى به نتيجهاى معطل خواهد ماند . حال اگر روايت سيصد و نه سال را در نظر بگيريم ، مدت زمان ناكامى امام عليه السّلام در مقام مقايسه با مدت حكومت ايشان ، بسيار بيشتر خواهد بود ؛ و چنين چيزى در مورد كسى كه قرار است غرض والاى الهى از آفرينش بشر را محقق نمايد ، كاملا بىمعنى و مفهوم است . سفارينى اين نظريه را از ابن حجر نقل كرده « 2 » و براى تأييد آن مطالبى را آورده كه ما سه مورد از آن را در اينجا مىآوريم :
1 - لطف و كرم الهى اقتضا دارد كه مدت حكومت عدل ، آن قدر باشد كه مردم تلخىهاى دوران ستم و بيداد را فراموش كنند و براى اين منظور ، هفت يا نه سال زمان كمى است .
2 - امام مهدى عليه السّلام همه دنيا را مانند ذو القرنين فتح مىنمايد و به همه سرزمينها وارد مىشود و در آنجا مساجدى خواهد ساخت و . . . بىشك در مدت نه سال و كمتر از آن ، حتى نمىتوان يك چهارم مناطق مسكونى جهان را گردش و سياحت نمود چه رسد به اين كه كسى در اين فاصله ، به جهاد و نبرد بپردازد ، لشكرهاى نظامىاش را سامان دهد و در همه سرزمينهاى جهان مسجد بنا نمايد و . . .
3 - در روايات آمده است كه عمرهاى مردمان در زمان او زياد مىشود . طولانى شدن عمر مردم ، مستلزم طولانى بودن عمر خود اوست و گرنه طول عمر مردمان در زمان او نخواهد بود . خوب است در اينجا هر سه نكته بالا را به نقد كشيم :
( 2 ) نكته اول درست بوده و التفات لطيفى در آن وجود دارد اما ربطى به شخص امام عصر عليه السّلام نداشته بلكه مربوط به ماندگارى حكومت آن حضرت مىباشد . اما نكته دوم نسبت به تصور ما از شيوههاى قديمى جنگ ، بسيار منطقى مىباشد ولى اگر جنگهاى مدرن اين روزگار و نيز ضمانتهاى پيروزى امام عليه السّلام را در نظر آوريم ، نكته درستى نخواهد بود . خوب است توجه نماييم كه ميزان فتوحات امام عليه السّلام بسيار بيشتر از فتوحات ذو القرنين و سليمان عليه السّلام خواهد بود ؛ زيرا مناطق زير نفوذ ذو القرنين هم چون نوار باريكى است كه از يونان آغاز و در جنوب شرقى آسيا پايان مىپذيرد . حوزه نفوذ سليمان عليه السّلام نيز فراتر از فلسطين نيست . او دو دولت يهودى اسرائيل و يهودا را يكپارچه ساخت و با شريعتى الهى بر آنها حكومت نمود . حكومت حضرت سليمان خارج از اين محدوده جغرافيايى نبود ؛ اما امام مهدى عليه السّلام بر همه كره خاك حكومت خواهد كرد .
( 3 ) دربارهء نكته سوم بايد گفت اين امر به زمان دولت عدل بازمىگردد ، نه به زمان حيات شخص آن
هامش
( 1 ) . السفارينى ، همان ؛ ج 2 ، ص 79 .
( 2 ) . ر . ك : البرزنجى ، محمّد بن رسول ، همان ؛ ص 105 به بعد .