كه البته در يكى از آنها آمده است : نوزده سال و چند ماه .
ج ) اخبارى كه از بيست سال سخن گفتهاند . اينها دو خبر هستند كه در منابع اهل سنت آمده است .
هرگاه بتوان نوزده و بيست سال را كه به هم نزديكاند ، به يكديگر ارجاع داد ، مىتوان بين روايات دسته ب و ج نيز پيوند داد و در مجموع پنج روايت را با مضمون نوزده و بيست سال گرد آورد .
بنابراين مىتوان دو زمان نزديك به يكديگر را مشخص نمود : اول : پنج تا ده سال . دوم : نوزده تا بيست سال . و دور از ذهن نخواهد بود كه زمان تقريبى نخست را درست بدانيم زيرا شهرت بيشترى در روايات دارد .
گفتنى است با توجه به برداشت كلى كه از محور نخست داشتيم اين موضوع اهميت فوق العادهاى ندارد .
( 1 ) محور چهارم : پس از دستهبندى و پالايشى كه درباره اين روايات روا داشتيم ديگر نيازى به نقل دستهبندىهاى ديگران نداريم و تنها به بيان دو رويكرد اصلى در اين مورد مىپردازيم :
( 2 ) رويكرد نخست : پذيرش ديدگاه مشهور ( حكومت هفتساله ) ؛ سيد صدر الدين صدر از كسانى است كه اين ديدگاه را برگزيده است . « 1 » ابو الحسين آبرى نيز چنين است . وى مىنويسد : اخبار متواترى با راويان بسيار از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله رسيده است كه مهدى موعود عليه السّلام از اهل بيت است و روزى ظهور كرده و هفت سال حكومت مىنمايد . . .
بىترديد رواياتى كه پيرامون حضرت ولى عصر عليه السّلام رسيده است ، بسيار بيش از حد تواتر است تا آنجا كه هر شاخهاى از مباحث مهدويت ، خود به طور جداگانه روايات متواترى دارد . اما در اين ميان رواياتى كه مدت حكومت حضرت را هفت سال مىداند ، به حد تواتر نيست بلكه با روايات ديگرى كه عددى غير از اين را ذكر كردهاند ، تعارض دارد .
ابن عربى نيز از موافقان اين رويكرد است ؛ وى مىنويسد : بدان خداوند را خليفهاى است كه ظهور مىكند و زمين آكنده از ستم و نامردمى را سراسر عدل و داد خواهد نمود . . . او پنج يا هفت و يا نه سال مىزيد و پا جاى پاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىنهد و اشتباهى از او سر نمىزند . « 2 »
( 3 ) رويكرد دوم : اين رويكرد مبتنى بر پذيرش همه روايات مىباشد ؛ ولى با اين لحاظ كه آن اعداد گوناگون ، بيانگر مراحل مختلف زندگى آن جناب و حكومتش مىباشد . سفارينى از موافقان اين ديدگاه است . او مىنويسد : مىتوان بين اين روايات جمع كرد و گفت رقم بيشتر با ملاحظه طول مدت حكومت او از آغاز بيعت است و رقم كمتر كه وضعش معلوم است و يقينى مىباشد و اعداد
هامش
( 1 ) . ر . ك : الصدر ، سيد صدر الدين ، المهدى ؛ ص 234 .
( 2 ) . ابى عربى ، محى الدين ، همان ؛ ج 3 ، ص 327 .