يفرح لخروجه أهل السّماء و سكّانها ؛ يملأ الارض عدلا كما ملئت جورا و ظلما . « 1 »
از قيامش ، اهل آسمان و ساكنان آن خوشحال مىشوند [ او ] زمين را از عدل مىآكند همانطور كه از ستم و بيداد پر شده باشد .
( 1 ) دربارهء ساكنان آسمان ، دو احتمال مىرود :
1 - پرندگان ؛ كه غذاى لذيذ و آب گوارا را دوست دارند . جز آن كه در روايتى كه پيشتر آورديم ، آمده است : اهل آسمان و زمين و پرندگان هوا از حكومت او شادمانند . مقتضاى عطف « پرندگان در هوا » بر « اهل آسمان » تغاير و دو گونه بودن آنهاست ؛ از اين رو آن دو با هم فرق دارند .
2 - فرشتگان ؛ كه بر اساس ظواهر أدله موجود در اسلام و حتى اديان بزرگ ديگر ، در آسمانها به سر مىبرند .
آنها در روز اجراى عدالت كامل شادمان مىشوند و از رهبر بزرگ آن روز ، خشنودند . و پيشتر گفتيم كه چه پشتيبانى و كمك بزرگى به آن حضرت خواهند كرد . در نتيجه خشنودى آنها از او امرى طبيعى و روشن است و خاستگاهش ، خشنودى و رضايت خداوند مىباشد .
( 2 ) اشكال : از ظاهر اين روايات استفاده مىشود كه فرد انسانى به دليل بهرهگيرىاش از خدمات دولت عدل مهدوى ، خشنود و راضى خواهد شد . و اگر از اين رهگذر سودى نبرد ، مشمول اين روايات نخواهد بود و روشن است كه فرشتگان نمىتوانند به طور مستقيم از عدالت زمينى بهره برند .
پاسخ : تنگ نظرى است اگر گمان بريم كه خشنودى شخص ، تنها در صورتى است كه فايده مستقيمى نصيبش گردد زيرا گاه مىشود كسى از خيرى كه به خانواده ، دوستان و يا جامعهاش مىرسد ، خوشحال مىگردد ، هر چند كه چيزى هم به او نرسيده باشد .
در اين صورت فرشتگان به خاطر جارى شدن اراده الهى در زمين شاد خواهند شد . علاوه بر آن كه دليلى نيز وجود ندارد كه آنها از تأسيس دولت عدل به طور مستقيم بهرهمند نشوند ؛ زيرا حمايت آنها از آن دولت و پيشواى ارجمندش و نيز اقدام آنها در جهت مصالح دولت كريمه ، بىترديد موجب كماليافتگى بيشتر آنها نيز خواهد شد .
هامش
( 1 ) . الطوسى ، محمّد بن الحسن ، همان ؛ ص 112 .