را گردن بزنند . پس در شرق و غرب جهان كسى نمىماند جز آن كه از او مىترسد .
( 1 ) همو از عبد الرحمن بن كثير روايت كرده است كه امام صادق عليه السّلام در حديثى فرمود :
يؤيّده بثلاثة أجناد : بالملائكة و بالمؤمنين و بالرعب . « 1 »
[ خداوند ] او را با سه سپاه حمايت فرمايد : فرشتگان ، مؤمنان و ترس .
( 2 ) نيز نعمانى از ابو بصير نقل كرده است كه حضرت صادق عليه السّلام در حديثى دربارهء پرچم امام زمان عليه السّلام فرموده است :
فإذا هو قام نشرها . . . و يسير الرعب قدّامها شهرا ، و وراءها شهرا ، و عن يمينها شهرا و عن يسارها شهرا ، ثمّ قال : يا أبا محمّد ، أنّه يخرج موتورا غضبان أسفا ، لغضب اللّه على هذا الخلق . . . « 2 »
به گاه ظهور ، آن [ پرچم ] را بر افراشته سازد . . . و ترس از او ( مهدى عليه السّلام ) از پيشاپيش ، پشت سر و جانب چپ و راست به فاصله يك ماه جلوتر از خودش مىرود . سپس فرمود : اى ابا محمّد !
به دليل خشم خدا بر اين مردم ، او به هنگام ظهور ، تنها و خشمگين است .
( 3 ) شيخ صدوق و طبرسى از محمّد بن مسلم ثقفى روايت كردهاند كه امام باقر عليه السّلام فرمود :
القائم منّا . منصور بالرعب ، مؤيّد بالنصر ، . . . « 3 »
قائم از ما [ اهل بيت ] است . با رعب يارى مىشود و با نصرت [ الهى ] حمايت مىگردد .
پيش از اين روايتى را از امام صادق عليه السّلام آورديم كه اين ويژگى را به ياران قائم عليه السّلام نسبت داده بود . « 4 »
( 4 )
محور دوم : واژهء « رعب » به معنى ترس شديدى است كه نمىتوان آن را پنهان ساخت
. بنابراين مقصود آن است كه روحيهء دشمن در برابر يورش سپاه امام عصر عليه السّلام درهم مىشكند و ارادهاش سست مىگردد و از مقاومت و پايدارى آنان به وحشت و هراس مىافتد . مراد از « مسافت يكماههء هراس و وحشت » در اين روايت ، آن است كه شهرهايى كه فاصله آنها تا محل استقرار سپاه امام عليه السّلام ، يك ماه مىباشد به شدت دچار وحشت و هراس خواهند شد و مقصود از فاصلهء يك ماهه ، مسافتى است كه يك مسافر آن را در طول يك ماه مىپيمايد . در نتيجه اگر از اين مسافت ، برداشتى متناسب با فهم مردمان زمان صدور اين اخبار داشته باشيم معناى اين بخش از حديث چنين مىشود : مردم شهرهايى كه مدت زمان رسيدن به آنها از پايگاه سپاه مهدوى با استفاده از اسب و شتر يك ماه به طول مىانجامد ، بيمناك و وحشتزده خواهند شد .
( 5 ) چنين چيزى طبيعى است زيرا اين شهرها در مجاورت آن پايگاه بوده و مىتوان با استفاده از وسايل نقليه مدرن در كمتر از ساعتى به آنجا رسيد . بلكه مىتوان با به كارگيرى سلاحهاى دور برد در
هامش
( 1 ) . همان ؛ ص 128 .
( 2 ) . همان ؛ ص 165 .
( 3 ) . الصدوق ، محمّد بن على ، همان ( نسخه خطى ) و الطبرسى ، فضل بن الحسن ، إعلام الورى ، ص 433 .
( 4 ) . ر . ك : المجلسى ، محمّد باقر ، همان ؛ ج 13 ، ص 180 .