عدالت كامل و پرستش و عبادت خالصانه در همهء جوامع بشرى ؛ هم چنان كه آيهء كريمه نيز از آن سخن گفته است . البته نمىتوان اين هدف را درون دايرهاى تنگ محصور ساخت و آن را ويژه يك گروه ، جامعه و يا دولت دانست ؛ زيرا همهء مردم با خدا نسبتى برابر دارند . بنابراين ، آن هدف نيز بايد عمومى و فراگير باشد .
( 1 ) در اين صورت طبيعى است از خود آيه استنباط نماييم كه حكومت امام مهدى عليه السّلام شامل همه انسانها و در برگيرنده تمام جوامع بشرى است . در كتاب بعدى خود ، دربارهء جزئيات اين برنامه كلى بحث خواهيم كرد .
( 2 ) محور سوم : بيان برخى ملاحظات براى درك بهتر اين روايات .
يكم : رواياتى كه در دسته اول آورديم ، به صراحت گوياى جهانى بودن دولت مهدى موعود عليه السّلام است . مانند اين روايت :
و ليبلغنّ دين محمّد صلّى اللّه عليه و آله ما بلغ الليل و النهار حتّى لا يكون شرك على ظهر الارض و لا تبقى قرية إلّا نودى فيها بشهادة أن لا إله الّا اللّه و أنّ محمّدا رسول اللّه بكرة و عشيّا .
بىشك دين محمّد صلّى اللّه عليه و آله به هر نقطهاى كه شب و روز مىرسد ، خواهد رسيد تا كه شركى بر زمين نماند و نيز شهرى نخواهد ماند جز آن كه در آن بانگ لا إله الا اللّه و محمّد رسول اللّه صبحگاه و شامگاه ندا مىشود .
به هر منطقهء مسكونى « قرية » گفته مىشود ؛ در قرآن كريم مىخوانيم :
ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْقُرى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ مِنْها قائِمٌ وَ حَصِيدٌ
. « 1 »
اين ، از خبرهاى آن شهرهاست كه آن را بر تو حكايت مىكنيم . بعضى از آنها [ هنوز ] بر سر پا هستند و [ بعضى ] بر باد رفتهاند .
از اين روايت استفاده مىشود كه در همه شهرها ، بانگ اذان بر خواهد خاست . چنين است كه مىفرمايد : سلطه و نفوذش به شرق و غرب جهان خواهد رسيد . يا حديثى قدسى كه در آن آمده است :
شرق و غرب زمين را به مالكيت آنها در خواهم آورد . . . تا كه دعوتم آشكار گردد و مردم بر يگانگى من گواهى دهند .
( 3 ) دوم : مقايسه بين گسترهء سلطنت ذو القرنين و دامنه حكومت مهدوى تنها از آن روست كه ذو القرنين بزرگترين فرمانروايى است كه تاريخ گذشته بشريت به خود ديده و امام مهدى عليه السّلام باعظمتترين رهبر و پيشوايى است كه تاريخ جديد مىشناسد ؛ و گرنه اختلاف در توانمندىهاى معنوى و مادى آن دو ، از زمين تا آسمان است .
حتى مقصود از اين مقايسه آن نبوده است كه ميزان فتوحات امام عليه السّلام و ذو القرنين با يكديگر مقايسه شود و كسى در اين ميان نتيجهگيرى نمايد كه چون حاكميت ذو القرنين ، همه جهان را
هامش
( 1 ) . سورهء هود ( 11 ) ، آيهء 100 .