بين آنها جمع نموديم و گفتيم كه هر انسانى مىتواند در صورت به كارگيرى اختيار و اراده خود را در اين شمار بگنجاند ، اكنون در پى بىآن هستيم تا ناسازگارى احتمالى بين قانون آزمايش الهى و نام بردن از شهرها و تعداد آن مخلصان از هر سرزمينى را حل نماييم ؛ زيرا تصور مىشود امكان افزايش آنها وجود ندارد .
( 1 ) مىتوان براى اين سؤال ، سه پاسخ را به موازات روح كلى جوابهاى سهگانه بالا ارائه نمود :
1 - هرگاه - به طور مثال - به نسلهاى گذشته بصره نظر افكنيم ، بيش از چهار نفر انسان موفق و كامل را مىيابيم . اما سخن در اينجاست كه در ميان نسل معاصر با واقعه ظهور ، تنها چهار نفر از آنها از بصره مىباشند .
بلكه مسأله فراتر است از اين زيرا شايد در يكى از نسلهاى مردمان بصره بيشتر از چهار نفر اخلاصگزار درجه اول وجود داشته باشد اما در همان زمان در ديگر شهرها ، آن شمار كافى بر نيامده باشند .
2 - در حقيقت ، مسأله ، مسأله وقت و زمان است و نه چيزى ديگر . مانند آنچه كه در پاسخ دوم از سطح اول بيان شد . اما اين پس از آن است كه به بصره و هر شهر ديگرى به عنوان بخشى از بدنه جهان اسلام كه در برنامه كلى الهى براى بر آمدن آن شمار كافى مشاركت دارند ، نگريسته شود . در نتيجه به محض به حد نصاب رسيدن آن نفرات ، واقعه ظهور روى مىدهد . البته از بخت بلند بعضى شهرها و مناطق ، سهم آنها از اين تعداد بيشتر است ؛ زيرا آنان در راه حق و هدايت ، به خوبى از خواستههاى نفسانى خود گذشتهاند . از سويى ديگر برخى شهرها به دليل زشتكارى مردم و ترجيح لذايذ زودگذر دنيوى بر جانفشانى در راه عدالت ، مشاركت كمترى خواهند داشت .
نبايد فراموش كرد رسيدن به آن درجه و الا از اخلاص چه سختىها دارد و به چه نيروى اراده و بينش عميقى نيازمند است ، به طورى كه جز در نزد اندكى از مردم يافت نمىشود .
3 - اگر از دو پاسخ بالا نيز كوتاه بياييم و فرض نماييم - به طور مثال - شمار چهار نفر براى شهر بصره تنها براى افراد از پيش تعيينشدهاى است و شهرهاى ديگر را نيز چنين بدانيم ، در اين صورت مىتوان از زواياى ديگرى به آن پاسخ داد كه ما آن را به پاسخ دوم و سوم از سطح سوم ، احاله مىنماييم .
( 2 ) سطح سوم : با وجود آن كه به طور مستدل از سازگارى بين تعيين شمار ياران امام عليه السّلام به طور عمومى يا به طور خاص براى هر شهر ، و قانون آزمايش كلى الهى سخن گفتيم ، هم چنان تنافى بين اين قانون كلى و تعيين اسامى آن افراد در روايات باقى است زيرا به هر حال در روايات به اشخاص معينى اشاره شده و نمىتوان كسان ديگرى را جايگزين آنها نمود .
پاسخ :
1 - در حالى كه رقم سيصد و سيزده نفر را در روايات به شكل ثابتى مىبينيم و روايات به طور
تاريخ ما بعد الظهور ( تاريخ پس از ظهور ) ( فارسي ) — صفحة 257
مساهمون: حسن سجادپور
ص٢٥٧