( 1 ) پرسش سوم : موضوع بيعت جبرئيل با امام مهدى عليه السّلام با اين موضوع كه آن حضرت از بيعت ناخشنود است ، سازگارى ندارد ؛ زيرا كسانى كه امام را به بيعت مجبور مىكنند انسانهاى گرفتار در بند ظلم و ستماند و در اين ميان جبرئيل هيچ نسبتى با آنان ندارد . پس چگونه بين رواياتى كه اين دو انديشه را بيان مىكنند مىتوان جمع نمود ؟
پاسخ : ما از اين اجبار ، معناى خاصى را كه متضمن اشتياق مظلومان براى بر طرف شدن ستم از آنان و تواضع امام عليه السّلام در خصوص پذيرش اين بيعت مىباشد ، برداشت مىكنيم و اين برداشت با بيعت جبرئيل با امام عليه السّلام نه تنها منافاتى ندارد بلكه همخوانى نيز دارد و جبرئيل خود از امام عليه السّلام در خواست بيعت خواهد كرد .
( 2 ) پرسش چهارم : در بعضى روايات آمده است هنگام وفات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جبرئيل گفت هرگز به زمين باز نخواهد گشت .
( 3 ) على بن عيسى الإربلى از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است :
أتى جبرئيل إلى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله يعوده . فقال : السّلام عليك يا محمّد . هذا آخر يوم أهبط فيه إلى الدّنيا . « 1 »
جبرئيل به نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمد و گفت : سلام بر تو اى محمّد . امروز آخرين روزى است كه به دنيا فرود مىآيم .
( 4 ) همو از عطاء بن يسار نقل كرده است :
إنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ، لمّا حضر أتاه جبرئيل ، فقال : يا محمّد الآن أصعد إلى السّماء ، و لا أنزل إلى الأرض أبدا . « 2 »
رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه فرا رسيد ، جبرئيل به نزدش آمد و گفت : اى محمّد ، اينك به آسمان خواهم رفت و ديگر هرگز به زمين فرود نخواهم آمد .
( 5 ) نيز از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده است :
لمّا حضرت النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله الوفاة . . . فعند ذلك قال جبرئيل : يا محمّد ، هذا آخر هبوطى إلى الدّنيا ، إنّما كنت أنت حاجتى فيها . « 3 »
زمانى كه وفات پيامبر فرا رسيد . . . در آن هنگام جبرئيل گفت : اى محمّد ، اين آخرين بارى است كه به دنيا فرود مىآيم . چون تو تنها مقصود من در دنيا بودى .
( 6 ) پاسخ اول : اين روايات در حقيقت مشروط به قيدى مخفى است . گويى جبرئيل گفته : اين آخرين روزى است كه به زمين فرود مىآيم و تا هنگامى كه فرمان الهى يا مصلحتى عمومى و يا خواسته پيامبر به اين امر تعلق نگيرد ، به دنيا باز نخواهم گشت . ولى اگر يكى از اين موارد پيش آيد ، به دنيا باز
هامش
( 1 ) . الاربلى ، على بن عيسى ، همان ؛ ج 1 ، ص 18 و 19 .
( 2 ) . همان ؛ ص 19 .
( 3 ) . همان .