مىگردد . بدين ترتيب ، منابع مورد اتكاى ما در كمال وضوح و روشنى خواهد بود و مىتوان از آنها براى عرضه تفكر مهدوى در جهان استفاده نمود .
( 1 )
ج ) مشكلات موجود در اين بحث
اين مشكلات از جمله اقتضائات مبحث تاريخ پس از ظهور است . در اينجا از مشكلاتى كه به طور كلى به تاريخ غيبت بر مىگردد « 1 » و نيز مشكلاتى كه به طور خاص به روايات وارده درباره امام مهدى عليه السّلام مربوط مىشود ، « 2 » سخنى نخواهيم گفت ؛ زيرا در جاى خود به آنها پرداختهايم . بلكه فقط به طرح مشكلاتى كه مختص به تاريخ پس از ظهور است ، بسنده مىكنيم . اين مشكلات گاه در عنوان با آن مشكلات ديگر يكى است ولى از لحاظ ساختار و ارزش متفاوت مىباشد .
اين مشكلات را مىتوان چنين فهرست نمود :
( 2 ) مشكل اول : رمزى بودن روايات نقل شده درباره حوادث آينده در بسيارى از موارد ، به ويژه در رواياتى كه به شخص امام عليه السّلام مربوط مىشود ؛ مانند اين روايت : « هنگامى كه پرچم او به اهتزاز در آيد ، شرق و غرب عالم با نور آن روشن مىشود » يا اين روايت كه : « [ امام مهدى عليه السّلام ] دست بر سر مردم مىنهد و عقلهاى آنها را كامل مىنمايد » و يا اين حديث كه « پرچمش از پنبه و كتان نيست بلكه برگى از برگهاى [ درختان ] بهشتى است » و رواياتى از اين قبيل .
مراد اين روايات ، حقايق نابى است كه الفاظ آن در معانى متعارف خود ، به كار نرفته است . « 3 »
( 3 ) مشكل دوم : كلّى گويى عمدى در روايات و سكوت دربارهء برخى سخنان و كارهايى كه پس از ظهور اتفاق خواهد افتاد ، به طورى كه معلوم است معصوم عليه السّلام عمدا برخى حقايق دربارهء محتواى سخنان امام مهدى عليه السّلام را در ابتداى ظهور در مسجد الحرام نياورده است و يا خاموشى روايات دربارهء مضمون سخنان آن حضرت به هنگام ورود به عراق در مسجد كوفه و همچنين سكوت آنها در مورد بسيارى از مواعظ امام عليه السّلام و نيز روشهاى آزمايش يارانش ؛ بلكه تنها فرمودهاند : « من به آنچه او ( امام مهدى عليه السّلام ) به مردم مىگويد ، داناترم . » اما اين كه امام مهدى عليه السّلام به مردم چه مىگويند ، راهى به دانستنش نيست .
مانند اين روايت ، رواياتى است كه دربارهء ياران حضرت وارد شده است . معصوم عليه السّلام مىفرمايد :
« . . . و من نام آنها و پدرانشان را مىدانم . . . » ولى از هيچ كدام از آنها نامى نمىبرد .
مشكل سوم : وجود كاستىهايى در روايات و عدم رعايت زنجيره حوادث .
( 4 ) اين اشكال اگر چه ويژه تاريخ پس از ظهور نيست ولى در اين تاريخ ، نمود و حضور بيشترى دارد و رعايت زنجيره زمانى شمارى از حوادث ، تقريبا ناممكن است . نيز بسيارى از اقدامات مهمى
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان ؛ ص 24 به بعد .
( 2 ) . ر . ك : همان ؛ ص 42 به بعد .
( 3 ) . ر . ك : همان ؛ ص 212 به بعد .